Research Article


DOI :10.26650/jos.1247446   IUP :10.26650/jos.1247446    Full Text (PDF)

II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar

Hasan Yenilmez

Avrupa’da XIX. yüzyılda görülmeye başlayan Pan hareketleriyle eş zamanlı olarak Osmanlı coğrafyasında da birbirini takip eden farklı ittihad fikirleri ortaya çıkarmıştır. XIX. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren İttihad-ı Osmanî fikri ile başlayan akabinde zaman, mekân ve şahıslara göre İttihad-ı İslâm ve İttihad-ı Etrak diye devam eden pan hareketleri Osmanlı’nın son döneminde önemli siyaset tarzları olmuştur. Meşruiyet bunalımının görülmeye başlandığı ve hilafet merkezinin daha ön plana çıkarıldığı II. Abdülhamid döneminde ise İttihad-ı İslâm politikası ağırlık kazanmıştır. Osmanlı sınırları dışındaki Müslümanlarla irtibat kurmak, oralardan hanedana, hilafete güç devşirmek ve aynı zamanda Avrupa devletlerinin sömürge faaliyetlerine karşı bir savunma geliştirmek, bir silah olarak kulllanmak için benimsenen bu siyaset elbette Sünnî-Şiî yakınlaşmasında da önemli bir etken olmuştur. Bu çalışmada bir Kaçar şehzadesi ve aynı zamanda bir Şiî müctehid olan Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar’ın (ö. 1921), II. Abdülhamid dönemi ittihad-ı İslâm siyaseti çerçevesinde Sünnî-Şiî yakınlaşmasında nasıl bir rol aldığı ele alınmaktadır. Makalede, müctehid şehzadenin kaleme aldığı terceme-i hal metinlerinden hareketle kısa bir biyografisine yer verilerek ve akabinde de esas olarak II. Abdülhamid idaresi ile irtibatları ve İttihad-ı İslâm risalesi ekseninde ittihad-ı İslâm fikri üzerinde durulmaktadır. 

DOI :10.26650/jos.1247446   IUP :10.26650/jos.1247446    Full Text (PDF)

The Role Of A Mujtahid Qajar Prince In The Sunni-Shiite Rapprochement During The Reign Of Abdul Hamid II: Abu’lHasan Mirza Shaykh Al-Ra’is Qajar

Hasan Yenilmez

The 19th-century pan movements in Europe showed how various ideas of a union had emerged in the Ottoman Empire as well. The union movements started with the concept of Pan-Ottomanism in the first quarter of the 19th century, and in accordance with the time, place, and person, these continued as a Pan-Islam ideology, with the idea of Pan-Turkism becoming a critical political tool in the last period of the Ottoman Empire. The policy of Pan-Islam gained importance during the reign of Abdul Hamid II, when the legitimacy crisis first occurred and the caliphate’s institution was brought to the fore. This policy was aimed at connecting with Muslims outside the Ottoman Empire, gathering strength from there to the dynasty through the institution of the caliphate, and developing a defense against the colonial activities of the European states and using it as weapon against them. This of course was an essential factor in the rapprochement between Sunnism and Shiism. This article discusses what kind of a role Abu’l Hasan Mirza Shaykh al-Ra’is Qajar, a Qajar prince and Shiite clergyman (mujtahid), played in the Sunni-Shiite rapprochement within the framework of the Pan-Islam policy during the reign of Abdul Hamid II. The study places emphasis upon a brief biography of the mujtahid prince based on the memoires he wrote, his relations with Abdul Hamid II’s government, and his idea of Pan-Islam within the framework of his book Ittihad-i Islam.


EXTENDED ABSTRACT


19th- and 20th-century Ottoman-Iran relations were more diplomatic than in previous centuries, and the common danger the two Muslim states faced with different sects brought them closer together in these centuries in particular. The two Muslim states had been in conflict for centuries due to the differences in their religious beliefs and adopted the idea of uniting (i.e., Pan-Islam) against Western colonialism. The 19th-century pan movements in Europe also showed how various ideas for a union had emerged among Ottoman and Iranian intellectuals as well, who emphasized the ittihad-i Islam [Union of Islam] the most and embraced the idea of unity. The concept of ittihad-i Islam had first been used by Namik Kemal in the newspaper Hurriyet in 1869 and has since acquired different meanings depending on the time and place. During the reign of Abdul Hamid II, the policy of ittihad-i Islam was aimed at connecting with Muslims outside the Ottoman Empire, gathering the strength from there to the dynasty and the institution of the caliphate, developing a defense against the colonial activities of the European states, and using it as weapon against them. The most important reason for this policy was undoubtedly that it had been adopted by the government of Abdul Hamid II. In the last quarter of the 19th century, Abdul Hamid II had brought the institution of the caliphate to the fore, which in turn triggered the policy of ittihad-i Islam. This policy has also brought about the rapprochement between Sunnism and Shiism. Although Sayyid Jamal al-Din al-Afghani was the leading figure in Abdul Hamid II’s policy of ittihad-i Islam, another equally influential figure was Abu’l Hasan Mirza Shaykh al-Ra’is Qajar, a Qajar prince and Shiite clergyman (mujtahid). The fact that he established contacts with Ottoman bureaucrats, received gifts and medals from the Ottoman state, and finally wrote an independent work on ittihad-i Islam confirms the above idea. In 1885, the dissident mujtahid prince, who’d fled Iranian rule, first went on Hajj and then came to Istanbul. During this visit, Shaikh al-Ra’is held a few official meetings regarding the necessity of ittihad-i Islam. He negotiated with many state officials, including the Sultan as at the highest level of the State. For example, in his meetings with Ahmed Cevdet Pasha, then Minister of Justice, and Yusuf Riza Pasha, then head of the immigration (muhajirin) commission, they  discussed what needed to be done to form a union of Islam. In these interviews, intellectuals from different sects (Sunni and Shiite) appeared to have tried to establish a common language on the politics of Islam, albeit with some differences. Although some of the mujtahid prince’s statements clearly show Shiite tendencies, his main idea, similar to the idea of Ahmed Cevdet Pasha and other Ottoman intellectuals, was the unification of Muslims under the caliphate. Shaikh al-Ra’is clearly emphasized this idea in his work Ittihad-i Islam. As a Qajar prince and Shiite mujtahid, this emphasis on the need to unite under the caliphate of Abdul Hamid II was extremely valuable in terms of the politics of the period. The biggest factor that led Sunni and Shiite intellectuals to this common language had undoubtedly been undoubtedly the threat of colonialism. In this framework, the problems the Muslim world had faced since the 19th century can be considered to have brought Sunnis and Shiites closer to each other out of necessity. One can read this through the contacts established by the mujtahid prince, whom this study focuses on, and his work Ittihad-i Islam.


PDF View

References

  • “Controverses Persanes - Le livre In Cha Allah! Refute par Seyyed Borhan ed-Din Balkhi”. Revue duMonde Musulman. Decembre 1912: 238-260. google scholar
  • “Yâd-daşt-i İttihad-ı İslâm”. Ahter. 8 Mayıs 1878. google scholar
  • Açıkgenç, Alparslan. “el-Esfârü’l-Erbaa”. DİA. XI: 374-376, Ankara: TDV, 1995. google scholar
  • Ademiyet, Feridun. Endişehâ-yı Mirzâ Aga Han Kirmanî, Tahran: İntişarat-ı Peyam, 1357. google scholar
  • Afşar, İrec, haz., “Sergüzeşt-i Hod Nevişte-i Şeyhurreis Hayrat”. Ayende. XVI/9-12 (1369): 805-812. google scholar
  • Akarlı, Engin Deniz. .Belgelerle Tanzimat: Osmanlı Sadrıazamlarından Âli ve Fuad Paşaların Siyasî Vasiyyetnâmeleri. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 1978. google scholar
  • Algar, Hamid. Mirza Malkum Khan - _A Biographical Study in Iranian Modernism. Berkeley: University of California Press, 1973. google scholar
  • Aydın, Cemil. The Politics of Anti-Westernism in Asia: Visions of World Order in Pan-Islamic and Pan-Asian Thought. New York: Columbia University Press, 2007. google scholar
  • Beşîrî, Ahmed. Kitâb-ı Âbî - Gozareşhâ-yı Mahremâne-i Vezaret-i Umur-i Harice-i İngiliz der-bâre-i İnkılab-ı Meşrûta-i İran. 8 cilt. 2. Baskı, Tahran: Çaphâne-i Ketîbe, 1363. google scholar
  • Browne, Edward G. A Descriptive Catalogue of the Oriental MSS. nşr. Reynold A. Nicholson. London: Cambridge University Press, 1932. google scholar
  • Browne, Edward G. Materials for the Study of the Babi Religion. London: Cambridge University Press, 1918. google scholar
  • Browne, Edward G. The Press and Poetry of Modern Persia. Cambridge: Cambridge University Press, 1914. google scholar
  • Cole, Juan R. I. “Autobiography and Silence: The Early Career of Shaykh al-Ra’is Qajar”. Iran im 19. Jahrhundert unddie Entstehung der Baha’i-Religion. ed. Johann Christoph Bürgel - Isabel Schayani. 91-126. Zürich: George Olms Verlag, 1998. google scholar
  • Cole, Juan R. I. “Shaikh al-Ra’is and Sultan Abdülhamid II: The Iranian Dimension of Pan-Islam”. Histories of the Modern Middle East. ed. Israel Gershomi vd. 167-185. London: Lynne Rienner Publishers, 2002. google scholar
  • Çetinsaya, Gökhan. “Din, Reform, Statüko: II. Abdülhamid Dönemine Bir Bakış (1876-1909)”. Osmanlı Medeniyeti: Siyaset, İktisat, Sanat. ed. Coşkun Çakır. 125-148. İstanbul: Klasik Yayınları, 2005. google scholar
  • Çetinsaya, Gökhan. “II. Abdülhamid Döneminin İlk Yıllarında ‘İslam Birliği’ Hareketi (1876-1878)”. Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi, 1988. google scholar
  • Çetinsaya, Gökhan. II. Abdülhamid Döneminde Irak’ta Osmanlı İdaresi. çev. Zehra Savan. İstanbul: Küre Yayınları, 2020. google scholar
  • Dalkıran, Sayın. Osmanlı Devleti’nde Ehl-i Sünnet’in Şi’i Akîdesine Tenkitleri. 2. Baskı, İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2017. google scholar
  • Davinson, Roderic H. “The Question of Fuad Paşa’s “Political Testament”, BELLETEN. XXIII/89 (Ocak 1959): 119-136. google scholar
  • Deringil, Selim. Simgeden Millete: II. Abdülhamid’den Mustafa Kemal’e Devlet ve Millet. 5. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları, 2019. google scholar
  • Devletâbâdi, Yahya. Hayat-ı Yahya. haz. Furuğ Devletâbadi. 3 cilt. 4. Baskı, Tahran: İntişarat-ı Firdevsi, 1362 Düstûr. IV. İstanbul: Dâru’t-tıbaati Âmire, 1296. google scholar
  • Eraslan, Cezmi. II. Abdülhamid ve İslam Birliği. 3. Baskı, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2019. google scholar
  • Esad Efendi. İttihad-ı İslâm. y.y., t.y.. google scholar
  • Ferahâni, Hüseyin. Sefernâme-i Mirza Muhammed Hüseyin Hüseynî Ferahâni. thk. Mesud Gülzârî. Tahran: Firdevs, 1362. google scholar
  • Hakyemez, Cemil. Osmanlı-İran İlişkileri ve Sünni-Şii İttifakı. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2014. google scholar
  • Hitchins, Keith. “Hâdî-i Sebzevârî”. DİA, XV: 12-13. Ankara: TDV, 1997. google scholar
  • Hüseynî, Seyyid [Cemaleddin Efgânî]. “Biladu Faris”. Ziyâu’l-Hâfikayn. 1 Mart 1892. google scholar
  • İzgöer, Ahmet Zeki. Cevdet Paşa'nın Lâyihaları: Devlet Din Islahât Hukuk Maarif, Haz. İsmail Kara. İstanbul: İstanbul: Dergâh Yayınları, 2021. google scholar
  • Kara, İsmail. Din ve Modernleşme Arasında Çağdaş Türk Düşüncesinin Meseleleri. 3. Baskı, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2012. google scholar
  • Karadağî, Masume - Nuri, Muhammed Emir Şeyh. “Şeyhu’r-Reis-i Kaçar ve İttihad-ı İslâm”.Moskuya. V/15 (1389/2010): 73-90. google scholar
  • Keddie, Nikki R. Sayyid Jamal ad-Din “al-Afgani” - A Political Biography. Berkeley: University of California Press, 1972, 377-378. google scholar
  • Kermani, Mirza Agha Khan. God Willing, God Blessing (İnşallah Maşallah), ed. Harun Vohouman-Bijan Khalili. Los Angeles: Ketab Corp., 2007. google scholar
  • Kia, Mehrdad. “Pan-Islamism in Late Nineteenth-Century in Iran”. Middle Eastern Studies. 32/1 (Ocak 1996): 30-52. google scholar
  • Murata, Sachiko. “Ansari, Shaikh Mortaza”. Encyclopaedia Iranica. google scholar
  • Niya, Rahim Reis. İran ve Osmanî der Âsitane-i Karn-i Bistom. 3 cilt. Tahran: İntişarat-ı Setûde, 1374. google scholar
  • Onat, Hasan. Emeviler Devri Şii Hareketleri ve Günümüz Şiiliği. İstanbul: Endülüs Yayınları, 2022. google scholar
  • Safaî, İbrahim. Rehberân-ı Meşrûta. 2 cilt. Tahran: İntişarat-ı Câvidan, 1363. google scholar
  • Sasanî, Han Melik. Payitahtın Son Yıllarında Bir Sefir. trc. Hakkı Uygur. İstanbul: Klasik Yayınları, 2006. google scholar
  • Şeyhurreis. İttihad-ı İslâm. Bombay: Gulzar Hasani Press, 1312. google scholar
  • Şeyhurreis. Müntehab-ı Nefîs. Bombay: 1312 (Tıpkıbasım Tahran: Mahmudî, t.y.) google scholar
  • Tarik, Ramazan. “İslam Düşüncesinde Mezhepleri Yakınlaştırma Girişimleri (Takribü’l-Mezahib Mısır Örneği)”. Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi, 2018. google scholar
  • Üstün, İsmail Safa. “Bağdat Eyaletindeki Atebat’a Gelen Şiî Ziyaretçiler (XIX. Yüzyıl-XX. Yüzyıl Başları)”. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi. 163 (2006): 159-169. google scholar
  • Üstün, İsmail Safa. “Bağdat Eyaletindeki Atebat’a Şiî Cenaze Nakli ve Karantina (XIX. Yüzyıl-XX. Yüzyıl Başları)”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 31 (2006/2): 101-118. google scholar
  • Vassâf, Osmanzâde Hüseyin. Sefîne-i Evliyâ. haz. Mehmet Akkuş - Ali Yılmaz. 5 cilt. İstanbul: Kitabevi, 2015. google scholar
  • Yenilmez, Hasan. “Osmanlı’da Muhalefet ve İktidarın İran Meşrutiyeti’ne Yönelik Siyaseti (1905-1908)”. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2022. google scholar
  • Yıldız, Güllü. “İstanbul’da Bir Acem Matbaası: Kitapçı Tahir ve Ahter”. Osmanlı Araştırmaları. 50 (2017): 175-218. google scholar

Citations

Copy and paste a formatted citation or use one of the options to export in your chosen format


EXPORT



APA

Yenilmez, H. (2023). II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar. Journal of Oriental Studies, 0(42), 155-183. https://doi.org/10.26650/jos.1247446


AMA

Yenilmez H. II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar. Journal of Oriental Studies. 2023;0(42):155-183. https://doi.org/10.26650/jos.1247446


ABNT

Yenilmez, H. II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar. Journal of Oriental Studies, [Publisher Location], v. 0, n. 42, p. 155-183, 2023.


Chicago: Author-Date Style

Yenilmez, Hasan,. 2023. “II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar.” Journal of Oriental Studies 0, no. 42: 155-183. https://doi.org/10.26650/jos.1247446


Chicago: Humanities Style

Yenilmez, Hasan,. II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar.” Journal of Oriental Studies 0, no. 42 (Jul. 2024): 155-183. https://doi.org/10.26650/jos.1247446


Harvard: Australian Style

Yenilmez, H 2023, 'II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar', Journal of Oriental Studies, vol. 0, no. 42, pp. 155-183, viewed 24 Jul. 2024, https://doi.org/10.26650/jos.1247446


Harvard: Author-Date Style

Yenilmez, H. (2023) ‘II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar’, Journal of Oriental Studies, 0(42), pp. 155-183. https://doi.org/10.26650/jos.1247446 (24 Jul. 2024).


MLA

Yenilmez, Hasan,. II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar.” Journal of Oriental Studies, vol. 0, no. 42, 2023, pp. 155-183. [Database Container], https://doi.org/10.26650/jos.1247446


Vancouver

Yenilmez H. II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar. Journal of Oriental Studies [Internet]. 24 Jul. 2024 [cited 24 Jul. 2024];0(42):155-183. Available from: https://doi.org/10.26650/jos.1247446 doi: 10.26650/jos.1247446


ISNAD

Yenilmez, Hasan. II. Abdülhamid Dönemi Sünni-Şiî Yakınlaşmasında Müctehid Bir Kaçar Şehzadesinin Rolü: Ebu’l-Mirza Hasan Şeyhurreis-i Kaçar”. Journal of Oriental Studies 0/42 (Jul. 2024): 155-183. https://doi.org/10.26650/jos.1247446



TIMELINE


Submitted04.02.2023
Accepted06.03.2023
Published Online28.04.2023

LICENCE


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


SHARE




Istanbul University Press aims to contribute to the dissemination of ever growing scientific knowledge through publication of high quality scientific journals and books in accordance with the international publishing standards and ethics. Istanbul University Press follows an open access, non-commercial, scholarly publishing.