Araştırma Makalesi


DOI :10.26650/di.2019.30.1.0018   IUP :10.26650/di.2019.30.1.0018    Tam Metin (PDF)

Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü

Muharrem Midilli

Bu makale Hanefi ceza geleneğinde had-kısas dışı ağır ceza anlayışına ve onun klasik Osmanlı kanunlarındaki yansımalarına odaklanmaktadır. Bu bağlamda o öncelikle kamu otoritesinin salt kendi reyiyle ağır ceza vazetmesi (siyaset) ile suçların tekerrürü ve toplumu bozmak için faaliyet gösterme (sa‘y bi’l-fesad fi’l-arz) mefhumları arasındaki ilişkiye dikkat çekmektedir. Makale Hanefi ceza geleneği içinde mütekerrir suçluların toplumu bozmak için çalıştıkları gerekçesiyle siyaseten ağır bir şekilde cezalandırılabileceğine ilişkin bir anlayışın tekamül ettiğine vurgu yapmaktadır. Sözü edilen anlayış tekerrür etmemekle birlikte toplumu bozma niteliği taşıyan bir kısım suçları da kapsamına alma potansiyeli taşımaktadır. Makale klasik Osmanlı kanunlarında ve uygulamasında Hanefi had-kısas dışı ağır ceza anlayışının nasıl kullanıldığına dair temsil edici örnekler vermektedir. Kanun koyucular bu anlayışa genellikle siyaset terimi ile göndermede bulunmakta ve tekerrür eden suçları ilk defa işlenenlerden daha ağır bir şekilde cezalandırırken açıkça bu anlayıştan esinlenmiş görünmektedirler. Onlar mütekerrir olmayan failleri siyaseten ağır bir şekilde cezalandırırken bile bu anlayıştan bütünüyle bağımsız hareket etmemektedirler. 

DOI :10.26650/di.2019.30.1.0018   IUP :10.26650/di.2019.30.1.0018    Tam Metin (PDF)

Non-fixed Heavy Penalty Formula from Hanafi Tradition to Classical Ottoman Kanuns

Muharrem Midilli

This article focuses on the notion of non-fixed heavy punishment in the Hanafi penal tradition and its reflection on the classical Ottoman laws. In this context, it firstly draws attention to the relationship between the heavy punishment given by the public authority’s own opinion (siyasa) and the repetition of an offence (tekerrur) and the effort for corruption of society (sa‘y bil-fesad fil-ard). It emphasizes the fact that an understanding has evolved in the Hanafi penal tradition that habitual criminals can be severely punished by the administrative authority’s own opinion on the grounds that they have attempted to corrupt society. This understanding has the potential to include some crimes that are not repeated, but which are devastating to society. This study gives representative examples of how to use the Hanafi notion of non-fixed heavy punishment in the classical Ottoman kanuns and practice. Lawmakers generally have a reference to this notion with a siyasa term. They seem to be clearly inspired by the mentioned notion when they punish habitual criminals more severely than non-habitual ones. Lawmakers do not act independently of this notion when they sometimes punish nonhabitual criminals heavily with their own opinion. 


GENİŞLETİLMİŞ ÖZET


This study focuses on the notion of non-fixed heavy punishment in Hanafi penal tradition and its reflection in classic Ottoman kânûns. As is known, in Islamic criminal law, there are severe fixed penalties called had or kısas. These penalties are determined by the Shâri‘a, and take a variety of forms ranging from amputation to death. Apart from these penalties, the public authority is also authorized to impose heavy sanctions when necessary. Hanafî jurists use the terms ta‘zîr and siyâsa to express these sanctions. Those called siyâsa are marked as aggravated. Some authors emphasize this aspect in particular. In fact, in the Hanafî doctrine, the ta‘zîr, which is the basis of siyâsa, is accepted as lighter punishment than for fixed penalties. Apparently, ta‘zîr sanctions that reach or exceed the fixed penalties in terms of being aggravated, are called siyâsa to adhere to this rule.

Hanafî jurists often associate non-fixed severe penalties with two causes. These are repetitions of an offense (tekerrur) and the effort for corruption of society (sa‘y bi’lfesâd). Repetition of offenses, which is generally considered to be a cause for severe penalty, usually occurs when certain crimes are committed a second time after being proven guilty. The effort for corruption of society is also generally admitted as a cause for severe penalty, because the perpetrator is attempting to disrupt society. In the Hanafî penal tradition, it is understood that habitual criminals can be heavily punished directly by the public authority on the grounds that they are working to disrupt society. This idea has evolved over time. In this context, Hanafî jurists state that those who commit crimes such as sodomy, killing someone by strangling, or robbery for the second time can be sentenced directly to death by public authority. This understanding can potentially include some crimes that disrupt society even if they are not habitual. Indeed, some Hanafî jurists state that a thief can be sentenced directly to death by the public authority on the grounds that he/she is attempting to disrupt society, whether or not the crime is habitual. From this perspective, even if the crime has been committed only once, it is regarded as repetitive because it deeply disturbs public interest.

In the classic Ottoman law books, many references are made to the non-fixed heavy penalty concept of Hanafî. However, elements such as tekerrur, fesâd, and siyâsa, which constitute this understanding, are generally not mentioned together in the articles of law. In most cases, the term siyâsa alone is considered sufficient to imply the basis on which the punishment from the Hanafî tradition is based. This term, which often refers to severe penalties such as death or amputation in the law books, does not impose fines, and is generally related to penalties for habitual criminals who are believed to have attempted to disrupt society. Some articles of the law state that the offense should be habitual to receive heavy punishment, and this condition implicitly includes the rest of the formula. If the perpetrator is a habitual criminal, he or she will be penalized directly by the public authority for working toward the deterioration of society. For instance, some provisions of law order the execution of anyone who has stolen a few times and hand amputation for those who make it a habit to stab somebody or pick somebody’s pocket, and nose amputation for those who habitually corrupt women-men relations. In these provisions, the Ottoman lawmakers seem to be inspired by the concept of Hanafî repetition. 

In some articles of law, we see that the Ottoman rulers severely punish non-habitual criminals directly according to their own will. They use the death penalty for some crimes besides fixed ones without mentioning repetition. For example, they order hanging for wrongdoers who enter a shop or a house for the purpose of theft, who burn a shop or house deliberately, and who print counterfeit money. It is understood that these wrongdoers are considered habitual criminals for damaging the public interest and that they are to be included in the non-fixed heavy penalty formula. However, it should be noted that this inclusion may open the door to arbitrary and oppressive siyâsa, which some jurists are concerned.


PDF Görünüm

Referanslar

  • Akdağ, Mustafa. Türkiye’nin İktisadi ve İçtimai Tarihi. 2. Baskı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2014. google scholar
  • Akgündüz, Ahmet. Osmanlı Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri. 11 Cilt, İstanbul: Fey VakfıOsmanlı Araştırmaları Vakfı, 1992-2016. google scholar
  • Apaydın, H. Yunus. “Siyaset-i Şer‘iyye.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37: 299-304. Ankara: TDV Yayınları, 2009. google scholar
  • Aşık Çelebi, Mi‘râcü’l-iyâle ve Minhâcü’l-Adâle, Süleymaniye Kütüphanesi, Reisülküttab, no. 1006. Avcı, Mustafa. Osmanlı Ceza Hukuku. 2. Baskı. Konya: Mimoza, 2014. google scholar
  • Aydın, Mehmet Akif. “İtlaf.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23: 466-469. Ankara: TDV Yayınları, 2001. google scholar
  • Aydın, Mehmet Akif. Türk Hukuk Tarihi. 12. Baskı. İstanbul: Beta, 2014. Bâbertî, Ekmeleddîn Muhammed b. Muhammed. el-İnâye, Fethü’l-kadîr’le Birlikte. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 2003. google scholar
  • Barkan, Ömer Lütfi. “Osmanlı İmpatorluğu Teşkilât ve Müesseselerinin Şer‘iliği Meselesi.” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 11, no. 3-4 (1945): 203-224. google scholar
  • Barkan, Ömer Lütfi. XV ve XVI. Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Zirai Ekonominin Hukuki ve Mali Esasları: Kanunlar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1946. google scholar
  • Becerik, Hatice Cenkış. “İslâm Hukukunda Suçun Tekerrürü ve Hukuki Sonuçları.” Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 2011. google scholar
  • Beldiceanu, Nicoara. Kitâb-ı Kavânîn-i Örfiyye-i Osmânî. Code De Lois Coutumieres De Mehmed II: Kitab-ı Kavânîn-i Örfiyye-i Osmânî. Wiesbaden: 1967. google scholar
  • Çivizâde, Muhyiddîn Mehmed Efendi. Risâle Müte‘allika bi’t-te‘azir, thk. Abdullah Özer, (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2000). Çivizâde, Muhyiddîn Mehmed Efendi. Mecmû‘atü’l-fetâvâ. Süleymaniye Kütüphanesi. Kılıç Ali Paşa, no. 496. google scholar
  • Fenârî, Mahmûd b. Pîr Muhammed. Mesâilü’t-ta‘zîr ve Hudûdi’l-Cinâyât. Süleymaniye Kütüphanesi. Şehit Ali Paşa, no. 949. google scholar
  • Gerber, Haim. State, Society and Law in İslâm: Ottoman Law in Comparative Perspective. Albany: State University of New York Press, 1994. google scholar
  • Göyünç, Nejat. “Osmanlı Ceza Hukuku ile İlgili Belgeler.” Belgelerle Türk Tarihi Dergisi 1, no. 3 (1967): 40-42. google scholar
  • Imber, Colin. “Zina in Islamic Law.” Studies in Ottoman History and Law. 175-206. İstanbul: The Isis Press, 1996. google scholar
  • Imber, Colin. Ebu’s-su‘ud: The Islamic Legal Tradition. Edinburg: Edinburg University Press, 1997. google scholar
  • İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer. Reddü’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr şerh-i Tenvîri’lebsâr. thk. Adil Ahmed Abdü’l-mevcûd, Ali Muhammed Mu‘avvez. Özel Basım. 14 Cilt. Riyad: Darü âlemi’l-kütüb, 2003. google scholar
  • İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer. Minhatü’l-hâlik ale’l-Bahri’r-râik. el-Bahrü’r-râik’ın kenarında. 7 Cilt. Kahire: el-Matba‘atü’l-ilmiyye, 1311. google scholar
  • İbn Nüceym, Zeyneddîn Zeyn b. İbrahim. el-Bahrü’r-râik şerhu Kenzi’d-dekâik. 7 Cilt. Kahire: el-Matba‘atü’l-ilmiyye, 1311. google scholar
  • İbnü’l-Bezzâz, Hâfızüddîn Muhammed b. Muhammed el-Kerderî. el-Fetâvâ’l-Bezzâziyye. elFetâvâ’l-Hindiyye’nin kenarında. 2. Baskı. 6 Cilt. Bulak: el-Matba‘atü’l-emîriyye, 1310. google scholar
  • İbnü’l-Hümâm, Kemâleddîn Muhammed b. Abdülvâhid. Şerhu Fethü’l-kadîr. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 2003. google scholar
  • İnalcık, Halil, ve Robert Anhegger (haz.). Kânûnnâme-i Sultânî ber Mûceb-i Örf-i Osmânî. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1956. google scholar
  • İnanır, Ahmet. İbn Kemal’in Fetvaları Işığında Osmanlı’da İslâm Hukuku. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2008. google scholar
  • İnanır, Ahmet. Şeyhülislâm İbn Kemal’in Fetvaları Işığında Kanûnî Devrinde Osmanlı’da Hukuki Hayat. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2011. google scholar
  • Halebî, Burhaneddîn İbrahim b. Muhammed. Mülteka’l-ebhur. thk. Vehbi Süleyman Gavecî. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 1989. google scholar
  • Heyd, Uriel. Studies in Old Ottoman Criminal Law. ed. V. L. Menage. Oxford: Oxford University, 1973. google scholar
  • Kâdîhan, Ebü’l-Mehâsin Fahreddîn Hasan b. Mansûr el-Özkendî. el-Fetâvâ’l-Hâniyye. Fetâva’lHindiyye’nin kenarında. 2. Baskı. 6 Cilt. Bulak: el-Matba‘atü’l-emîriyye, 1310. google scholar
  • Kânûnnâme-i Sultânî, Manisa İl Halk Kütüphanesi, no. 5819. Karaca, Yılmaz, ve Rasim Erol (haz.). Eyüb Mahkemesi 19 Numaralı Sicil. İstanbul Kadı Sicilleri. 40 Cilt. İstanbul: İsam Yayınları, 2011. google scholar
  • Kraelitz-Greifenhorst, Friedrich Von. “Kânûnnâme Sultan Mehmeds des Eroberers.” Mitteilungen Zur Osmanischen Geschichte, no. 1 (1921): 19-32. Mecmû‘atü’l-fetâvâ. der. Veli (Yegân) b. Yûsuf el-İskilibî. Diyanet İşleri Başkanlığı İstanbul Müftülüğü Kütüphanesi, no. 178. google scholar
  • Merginânî, Ebü’l-Hasan Burhaneddîn Ali b. Ebî Bekr. el-Hidâye şerhu Bidâyeti’l-mübtedî. thk. Muhammed Muhammed Tamir, Hafız Aşur Hafız. 4 Cilt. Kahire: Dârü’s-selâm, 2000. google scholar
  • Molla Hüsrev, Mehmed b. Ferâmurz. Dürerü’l-hükkâm fî şerh-i Gureri’l-ahkâm. 2 Cilt. İstanbul: Matba‘a-i ve Kitabhâne-i Mehmed Esad, 1300. google scholar
  • Mumcu, Ahmet. “Osmanlı Devleti’nde Siyaseten Katl.” Yayınlanmış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1963. XIII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü. A-Z, 8 Cilt. Ankara: Türk Dil Kurumu, 1963-1977. google scholar
  • Özdeğer, Hüseyin. “I. Sultan Selim Kanunnamesi ve Tahlili.” Türk İktisat Tarihi Yıllığı, no. 1 (1987): 129-175. Pîr Mehmed Efendi. Fetâvâ-yı Üskübî. google scholar
  • Süleymaniye Kütüphanesi. Fâtih, no. 2319. Günalan, Rıfat (haz.). Üsküdar Mahkemesi 84 Numaralı Sicil. İstanbul Kadı Sicilleri. 40 Cilt. İstanbul: İsam Yayınları, 2010. google scholar
  • Sahillioğlu, Halil. Topkapı Sarayı Arşivi H. 951-952 Tarihli ve E-12321 Numaralı Mühimme Defteri. İstanbul: İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi, 2002. google scholar
  • Selânikî Mustafa Efendi. Tarih-i Selânikî. 2 Cilt. haz. Mehmet İpşirli. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1999. google scholar
  • Serahsî, Şemsü’l-eimme Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed. el-Mebsût. 30 Cilt. Beyrut: Dârü’lma‘rife, 1989. google scholar
  • Şeybânî, Abdullah Muhammed b. el-Hasen. Kitabü’l-asl. tsh. Ebü’l-Vefâ el-Efganî. 5 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-kütüb, 1990. google scholar
  • Trablusî, Ebü’l-Hasan Alâeddîn Ali b. Halîl. Mu‘înü’l-hükkâm fî mâ yeteraddedü beyne’l-hasmeyn mine’l-ahkâm. 2. Baskı. Kahire: Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1973. google scholar
  • Tveritinova, Anna S. Knika Zakonov Sultana Selima I. Moskova: Akademiya Nauk SSSR, 1968. google scholar
  • Üçok, Coşkun. “Osmanlı Kanunnamelerinde İslâm Ceza Hukukuna Aykırı Hükümler III.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3, no. 1 (1946): 48-73. google scholar
  • Yıldırım, Hacı Osman v.d. (haz.). 5 Numaralı Mühimme Defteri: (973/1565-1566): Özet ve İndeks. Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, 1994. google scholar
  • Yıldırım, Hacı Osman v.d. (haz.). 6 Numaralı Mühimme Defteri: (972/1564-1565): Özet, Transkripsiyon ve İndeks. 2 Cilt. Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, 1995. google scholar
  • Yıldırım, Hacı Osman v.d. (haz.). 7 Numaralı Mühimme Defteri: (975-976/1567-1569): ÖzetTranskripsiyon-İndeks. 4 Cilt. Ankara: Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, 1998-1999. google scholar
  • Zeyla‘î, Fahreddîn Osmân b. Ali. Tebyînü’l-hakâik şerhu Kenzi’d-dekâik. 6 Cilt. Bulak: elMatba‘atü’l-kübrâ’l-emîriyye, 1313. google scholar

Atıflar

Biçimlendirilmiş bir atıfı kopyalayıp yapıştırın veya seçtiğiniz biçimde dışa aktarmak için seçeneklerden birini kullanın


DIŞA AKTAR



APA

Midilli, M. (2019). Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü. darulfunun ilahiyat, 30(1), 25-48. https://doi.org/10.26650/di.2019.30.1.0018


AMA

Midilli M. Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü. darulfunun ilahiyat. 2019;30(1):25-48. https://doi.org/10.26650/di.2019.30.1.0018


ABNT

Midilli, M. Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü. darulfunun ilahiyat, [Publisher Location], v. 30, n. 1, p. 25-48, 2019.


Chicago: Author-Date Style

Midilli, Muharrem,. 2019. “Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü.” darulfunun ilahiyat 30, no. 1: 25-48. https://doi.org/10.26650/di.2019.30.1.0018


Chicago: Humanities Style

Midilli, Muharrem,. Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü.” darulfunun ilahiyat 30, no. 1 (May. 2022): 25-48. https://doi.org/10.26650/di.2019.30.1.0018


Harvard: Australian Style

Midilli, M 2019, 'Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü', darulfunun ilahiyat, vol. 30, no. 1, pp. 25-48, viewed 27 May. 2022, https://doi.org/10.26650/di.2019.30.1.0018


Harvard: Author-Date Style

Midilli, M. (2019) ‘Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü’, darulfunun ilahiyat, 30(1), pp. 25-48. https://doi.org/10.26650/di.2019.30.1.0018 (27 May. 2022).


MLA

Midilli, Muharrem,. Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü.” darulfunun ilahiyat, vol. 30, no. 1, 2019, pp. 25-48. [Database Container], https://doi.org/10.26650/di.2019.30.1.0018


Vancouver

Midilli M. Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü. darulfunun ilahiyat [Internet]. 27 May. 2022 [cited 27 May. 2022];30(1):25-48. Available from: https://doi.org/10.26650/di.2019.30.1.0018 doi: 10.26650/di.2019.30.1.0018


ISNAD

Midilli, Muharrem. Hanefi Geleneğinden Klasik Osmanlı Kanunlarına Had-Kısas Dışı Ağır Ceza Formülü”. darulfunun ilahiyat 30/1 (May. 2022): 25-48. https://doi.org/10.26650/di.2019.30.1.0018



ZAMAN ÇİZELGESİ


Gönderim02.06.2018
Kabul11.10.2018
Çevrimiçi Yayınlanma20.06.2019

LİSANS


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


PAYLAŞ




İstanbul Üniversitesi Yayınları, uluslararası yayıncılık standartları ve etiğine uygun olarak, yüksek kalitede bilimsel dergi ve kitapların yayınlanmasıyla giderek artan bilimsel bilginin yayılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. İstanbul Üniversitesi Yayınları açık erişimli, ticari olmayan, bilimsel yayıncılığı takip etmektedir.