Araştırma Makalesi


DOI :10.26650/di.2022.33.1.1055251   IUP :10.26650/di.2022.33.1.1055251    Tam Metin (PDF)

Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma

İbrahim AlşibliMahmud Kaddum

Cuha’nın anekdotları (fıkraları) birçok dünya edebiyatında halkların ortak hafızasının bir parçası olarak yer almıştır. Her milletin fıkraları, kendi kültür ve edebiyatının sembolü olarak kabul edilir. Cuha fıkraları; roman, çocuk hikâyesi, çizgi film, atasözü, halk hikâyesi gibi farklı söylem biçimlerinde kullanılmasının yanı sıra felsefi özelliği ve vakıayla alay eden güldürücü tarzıyla farklı halk kültürlerinin özel dokularına girmeyi başarmıştır. Arapların ve Türklerin popüler kültüründeki karakteristik önemi nedeniyle araştırma, Arap Cuha ve Türk edebiyatında Nasreddin Hoca’yı inceleme, tahlil ve karşılaştırma konusu olarak ele almıştır. Araştırma, Cuha’nın Arap edebiyatındaki kişiliğini karşılaştırmalı bir edebi çalışma olarak incelemeyi amaçlamaktadır. O, Arap ve Türk kültürlerinde sosyal, politik ve kültürel gerçekliği eleştiren gülünç bir anlatı biçiminde büyüyüp gelişebilen önemli bir şahsiyettir. Araştırma, Arap Cuha ve Türk Nasreddin Hoca’nın edebi kişiliğini karşılaştırmalı bir perspektiften ele alırken birçok ortak paydayı dikkate almıştır. Bu da onun kişiliğinin Arap ve Türk edebiyatı arasında etkili bir şekilde varlığını sürdürmesini, fıkralarının Arapların ve Türklerin edebi, kültürel ve sosyal bağlamlarında dolaşımını ve hikâyelerinin birden çok edebi türde artan kullanımını içermektedir. Arapların Cuha’sı tarihsel olarak ortaya çıkışındaki önceliğine rağmen Türklerin Nasreddin hocası, kendisi hakkında olay üretilmesine, vizyon oluşturulmasına ve bunların sunumuna katkıda bulunan bir şahsiyete sahip olmasının yanı sıra hikâyelerinin temaları ve geçtiği yerler dahil olmak üzere kendisini Arap Cuha’dan ayıran bazı özelliklere sahip olmuştur. Araştırma üç bölümden oluşmaktadır.

I. Arap Cuha ile Türk Nasreddin Hoca’sının şahsiyetlerinin(karakterlerinin) tanıtılması ve Arap ve Türk kaynaklarındaki tarihî yerleri.

II. Karakterler açısından fıkraların yapısı, doğaları ve hikâyeyi dokumadaki rolleri ve dilsel işaretler ve ironik fikirlerin üretimini üstlenen ana karakter olarak hocanın olaylarla etkileşim biçimi. Bununla birlikte, mekânın yapısı, estetiği ve olayların büyümesindeki rolü ile zamanın analiz edilmesi. Olayların büyümesinde ve fıkraların meydana geldiği tarihsel aşamaların temsilindeki rolünün gösterilmesi.

III. Arap ve Türk fıkralarının arasındaki benzerlikler ve farklılıklar, Arap ile Türk edebiyatındaki temsil veya sunum şekillerinin ele alınması ve son olarak çalışmanın önemli çıkarımlarla sonuçlanması.

DOI :10.26650/di.2022.33.1.1055251   IUP :10.26650/di.2022.33.1.1055251    Tam Metin (PDF)

Juha in Arabic and Turkish Literature A Comparative Literary Study

İbrahim AlşibliMahmud Kaddum

Varied repositories of international literature attend to Juha’s anecdotes as an aspect of collective memory and as national symbols appropriated by their cultures. The reality-mocking humorous situations and philosophical distinctiveness of the anecdotes permeated the fabric of popular culture. The stories were also incorporated into varied rhetorical forms such as novels, children’s fiction, cartoons, proverbs, and folk tales. This study accords due recognition to the importance and stability of this figure in the popular culture of Arabs and Turks, adopting Juha as a subject for study, analysis, and comparison in Arabic and Turkish literature. It comparatively investigates the literary figure of Juha in Arabic literature as a central character of the Arab and Turkish cultures. From the comparative perspective, this literary study encompasses Juha’s presence as an effective and influential character in the Arab and Turkish works of literature. It probes the circulation of anecdotes related to Juha in the literary, cultural, and social contexts of Arabs and Turks, and examines the growing employment of Juha tales in multiple literary genres. Despite the historical precedence of the Arab Juha, Nasr al-Din Khoja al-Turki’s features distinguished him from the Arab Juha in aspects including the themes of anecdotes, the places of their occurrence, the personalities who contributed to the event, and the formulation and presentation of the overall vision. The paper is arranged in three sections. Initially, it introduces the characters of Juha Al-Arabi and Nasr Al-Din Khoja Al-Turki and references Arab and Turkish sources to outline their histories. Second, it delves into the structure of anecdotes: the characters, their natures, the roles they discharge in the narrative exposition, and how they interact with events as protagonists producing linguistic signs and ideas. The paradox is familiar. This section of the paper also focuses on the locational structure of the anecdotes, the aesthetics of the place, and how it functions to advance events. The element of time is also analyzed, demonstrating the temporal aspects of the development of events and the representation of the historical stages at which the anecdotes occurred. The third section presents the similarities and differences between the Arab and Turkish anecdotes and the ways in which the accounts are represented in Arabic and Turkish literature. Finally, the paper concludes by iterating the study’s most significant results.

DOI :10.26650/di.2022.33.1.1055251   IUP :10.26650/di.2022.33.1.1055251    Tam Metin (PDF)

جحا بين األدبين العربي والتركي ّة مقارنة دراسة أدبي

İbrahim AlşibliMahmud Kaddum

الم ّ لخص: ًا تستأثر به كل ثقافة لنفسها، وقد استطاعت تلك النوادر بما ً حضرت نوادر جحا في آداب عالمية مختلفة بوصفها جزء ً ا من الذاكرة الجمعية للشعوب، ورمزا قومي ً عن توظيفها بأشكال خطابية متنوعة مثل الروايات، تمتلكه من خصوصية فلسفية، ومواقف مضحكة تسخر من الواقع أن تدخل في نسيج الثقافة الشعبية؛ فضال ً وقصص األطفال، ورسوم الكاريكاتير، واألمثال، والحكايات الشعبية، ونظرا ألهمية تلك الشخصية واستقرارها في الثقافة الشعبية لدى العرب واألتراك. اتخذ ً البحث من جحا في األدبين العربي والتركي موضوعا للدرس والتحليل والمقارنة. ويتغيَّا هذا البحث دراسة شخصية جحا في األدبين العربي دراسة أدبية مقارنة، وهي شخصية مهمة في الثقافتين العربية والتركية، استطاعت أن تنمو وتتطور بقالب حكائي مثير للضحك، ومنتقد للواقع االجتماعي والسياسي والثقافي، وقد راعى البحث عدة قواسم مشتركة في تناول شخصية جحا في األدبين العربي والتركي من منظور أدبي مقارن، من ذلك حضور شخصية جحا بين األدبين العربي والتركي بشكل فاعل ومؤثر، وتداول نوادر جحا في السياق األدبي والثقافي واالجتماعي عند العرب واألتراك، وتنامي توظيف حكايات جحا في أجناس أدبية ًا، فإن نصر الدين خوجة التركي امتلك سمات تفرد بها عن جحا العربي، من ذلك موضوعات متعددة، وعلى الرغم من أسبقية جحا العربي في الظهور تاريخي ً النوادر، وأماكن حدوثها، فضال عن الشخصيات التي أسهمت في صناعة الحدث وصياغة الرؤيا وتقديمها. وقد تضمن البحث ثالثة مباحث، وقف المبحث األول على التعريف بشخصيتي جحا العربي ونصر الدين خوجة التركي وتاريخهما في المصادر العربية والتركية، وتناول المبحث الثاني بنية النوادر من حيث الشخصيات وطبيعتها ودورها في نسج الحكاية، وطريقة تفاعلها مع األحداث بوصفها الشخصية المحورية التي تتولى إنتاج العالمات اللغوية واألفكار المفارقة للمألوف، كما وقف هذا المبحث على بنية المكان وجمالياته ودوره في نمو األحداث، وحلل الزمان وأظهر دوره في نمو األحداث وتمثيل المراحل التاريخية التي ُّ ً لها في األدبين العربي والتركي، وأخيرا حصلت فيها النوادر، في حين عرض المبحث الثالث أوجه التشابه واالختالف بين النوادر العربية والتركية وطرق تمث انتهى البحث بخاتمة تضمنت أهم النتائج. 


GENİŞLETİLMİŞ ÖZET


The Juha prototype has infiltrated the collective memory of discrete national cultures and peoples. The phenomenon permeates the very fabric of societies that celebrate this archetype and has sustained its bare simplicity as an international sign of its uniqueness. The ingrained exemplar has undergone significant changes through decades of the oral circulation of the anecdotes. Juha’s character interacts in distinct and unfamiliar manners with daily realities, revealing satirical episodes that display his positions on politics and society. His anecdotes, sayings, and actions depart from the extant societal rules and confront them sarcastically. All forms of his community and kin keenly express their appreciation of this popular culture hero, revisiting his anecdotes through multiple rhetorical forms such as stories, jokes, proverbs, and children’s stories.

This paper encompasses three sections. The first part identifies the characters Juha alArabi and Nasreddin Khoja al-Turki and recounts their histories by referencing Arab and Turkish sources. The second segment delves into the structure of stories, discussing the characters, their natures, and their functions in the exposition of the story. This section outlines the ways in which they interact with events as protagonists producing linguistic signs and generating paradoxical ideas of the familiar. It also examines the spatial structure of the settings, their aesthetics, and the roles they discharge in the development of the described events. Further, this section analyzes the chronological aspect, demonstrating how time functions to advance events and represent the historical ages in which the anecdotes occurred. The third part comprises the comparative investigation of the similarities and differences between the Arab and Turkish anecdotes and their distinct representations in Arabic and Turkish literature. The paper concludes with an overview of the most significant outcomes of the study. 

The study generally takes the descriptive approach and applies the principles established by the American school of comparative literature. It is grounded in seeking similar relationships between different geographies of literature and adopts the marriage of the artistic and the literary as a special approach. The American school expanded the field of comparison and liberated comparative literary studies from the confines of national frameworks and issues of influence and vulnerability. Rather, it scrutinizes literary traditions from the perspective of cultural exchange without the expression of preference for one literature over another except to the extent of the production of new images, patterns, and symbols. The American school of comparative literary study is founded on multiple pillars and incorporates the need to comprehensively study literary phenomena without taking political and linguistic barriers into account. This theoretical perspective relates to the study of history and literary works through an international lens; it allows the critical analyses of different bodies of literature without considering influence and vulnerability vis-à-vis the literary works of different nations and peoples as well as their arts, philosophies, histories, and social sciences.

The most important findings of this study include the following:

 - The oral or written reports illustrate the similarities in the physical image of the two characters, Juha and Nasr al-Din Khoja. His most significant formal distinguishing characteristics comprise a turban, robes, a long beard, and medium stature. Juha is portrayed in most stories as accompanied by a donkey. This depiction incorporates paradoxes related to connotations of science and wisdom represented at the time by the turban in the relevant civilizations and the simplicity of rural life evoked by the donkey in the heartlands of Anatolia.

- The personality depicted by Juha the Arab and Nasr al-Din Houja al-Turki is complex and his attributes are unusual. Arab popular culture apprehends this character as a foolish man who exists outside the framework of social assignments. Therefore, he claims the right to say what he wants to whosoever he wants and can directly express his thoughts.

- Juha’s ambiguous and contradictory qualities and reactions distinguish him as the protagonist of anecdotes. His indeterminacy makes readers and audiences continuously search for definitive answers, entering a state of temptation to hunt down secrets that remain obscure and uncover the blockages.

- The wit displayed in the anecdotes and the ability of the two characters to influence audiences and readers stems from the genius of the Arab and Turkish peoples and their skilled expressions of the hopes and pains of people along with their need to laugh in the darkest of times.

- The Turkish Juha archetype influenced the Arab model, resulting in the similarities in the stories as well as in the two characters and their narrative functions in most anecdotes.

Nasr al-Din Khoja distinguished himself from the Arab Juha in some respects. Some of the Turkish characters did not appear in the Arabic tales attributed to Juha. They included soldiers, judges, the administrator, the governor, the financial official, the teacher, students, and some of the masters of crafts disseminated during the Ottoman era. The omissions also encompassed the means of new Anatolian life in the twelfth and thirteenth centuries AD and were probably imposed by the absence of these aspects in the realities confronted by the Arab Juha.

The character of Juha has been described in varied literary genres of Arabic literature. He appears in plays enacted in theaters and in oral or inscribed stories. Turkish literature has similarly invested the character of Nasreddin Hoxha in children’s literature, school books, novels, children’s programs, and short stories. These diffusions reference the position achieved by these two characters in the Arab imagination. 


PDF Görünüm

Referanslar

  • el-Âbî, Ebû Sa‘d Mansûr b. el-Hüseyn (t 421.h). Nasru’d-Dur. Takdim, Mazharu’l-Haccî. Şam: Menşûrâtü Vizârati’s-Sekâfe, 1997. google scholar
  • Albayrak, Nurettin. “Nasreddin Hoca.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2006. google scholar
  • Allûş, Saîd. Medârisu’l-Edeb el-Mukârin: Dirâse Menheciyye. Ribat: el-Merkezu’s-Sekâfiyyu’l- ‘Arabî, 1987. google scholar
  • Belâzurî, Ahmed b. Yahyâ (t 279.h). Ensâbu’l-Eşrâf. Thk., Süheyl Zekkâr ve Riyâd Zeriklî. Beyrut: Dâru’l-Fikr li’t-Tıbbâ‘ ve’n-Neşr, 1. Baskı, 1996. google scholar
  • Başgöz, İlhan. uGeçmişten Günümüze Nasreddin Hoca.u İstanbul: Pan Yayıncılık, 2005. google scholar
  • Bayraktar, Zülfikar. “Mizah Teorileri ve Mizah Teorilerine Göre Nasreddin Hoca Fıkralarının Tahlili.” Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, 2010. google scholar
  • Bayram, Mikail. Sosyal ve Siyasî Boyutlarıyla Âhî Evran -Mevlânâ Mücadelesi. Konya: Nüve Kültür Merkezi Yayınları, 2012. google scholar
  • Dokumacı, Coşkun. En Güzel Nasreddin Hoca Fıkraları. Ankara: Liya Yayınları, 2013. google scholar
  • Dundes, Alan. “Fakelore Fabrikasyonu.” Folklorun Sahtesi: Fakelore içinde, haz., Selcan Gürçayır, 71-86. Ankara: Geleneksel Yayınları, 2007. google scholar
  • Dursun Yıldırım. “Sözel Eleştiri Türü ve Nasreddin Hoca Bildirileri Üzerine Birkaç Söz.” Nasreddin Hoca Sempozyumu Bildirileri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1997. google scholar
  • Ferrâc, Abdü’s-Settâr Ahmed. Ahbâru Cuhâ: Dirâse ve Tahkîk. Kahire: Mektebetü Mısr, t.y. google scholar
  • Güçgün, Önder. “Cumhuriyet Türkiye’sinde Nasreddin Hoca Fıkralarının Edebi Değeri.” Türk Kültürü Aylık Dergisi, Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü 30/ 257 (1984): 563-571. google scholar
  • İbnu Nâsıri’d-Dîn, Muhammed (t 842.h). Tevzîhu’l-Muştebeh. Thk., Muhammed Nu‘aym el-Irkasûsî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1993. google scholar
  • İbnu’l-Cevzî, Cemâlü’d-Dîn Ebu’l-Ferec (t 597.h). Ahbâru’l-Hamkâ ve’l-Mugaffelîn. Şerh, Abdü’l-Emîr Mehannâ. Beyrut: Dâru’l-Fikr el-Lübnâniyyü, 1990. google scholar
  • İbnu’l-Vezîr, Muhammed b. İbrâhîm (t 840.h). el-‘Avâsım ve’l-Kavâsım fî ez-Zebbi ‘an Sunneti Ebi’l-Kâsım.” Thk., Şu‘ayb el-Arna’ût. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, t.y. google scholar
  • Kanık, Orhan Veli. Nasrettin Hoca. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2021. google scholar
  • Kâsım, Sîzâ. “Binâu’r-Rivâye: Dirâse fî Sulâsiyye Necîb Mahfûz.” Beyrut: Dâru’t-Tenvîr li’t-Tıbbâ‘a ve’n-Neşr, 1985. google scholar
  • Kassûme, es-Sâdık. Tarâiku Tahlîl el-Kıssa. Tunus: Dâru’l-Cenûb li’n-Neşr, 2000. google scholar
  • Koz, Mehmet Sabri. Letâ’if, Nasreddin Hoca Fıkralarının İlk Baskısı.” İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları, 2015. google scholar
  • en-Neccâr, Muhammed Receb. Cuhâ el-Arabî (Silsiletü ‘Âlemi’l-Ma‘rife 10) (Ekim 1978), Kuveyt. google scholar
  • Özkan, İsa. “Nasreddin Hocanın Tarihi Şahsiyeti ve Fıkraları Üzerine Bir İnceleme,” Türk Folkloru Araştırmaları, 1982, 133-65. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Folklor Araştırma Dairesi Yayınları, 1983. google scholar
  • Prince, Gerald. Mu‘cem el-Mustalahât: el-Mustalah es-Serdî. Çev., ‘Âbid Haznedâr. Kahire: el-Meclisu’l-A‘lâ li’s-Sekâfe, 2003. google scholar
  • Sakaoğlu, Saim. “Nasreddin Hoca Fıkralarının Ona Ait Olup Olmaması Meselesi.” Kültür ve Sanat 30 (Haziran 1996): 7-12. google scholar
  • Yaktîn, Saîd. Tahlîlu’l-Hitâb er-Rivâî. Beyrut: el-Merkezü’s-Sekâfiyyü’l-‘Arabî, 1989. google scholar
  • el-Yûsufî, Muhammed Lütfî. Lahzatu’l-Mukâşefe eş-Şi‘riyye. Tunus: ed-Dâru’t-Tûnisiyye li’n-Neşr, 1992. google scholar
  • ez-Zehebî, Şemsü’d-Dîn (t 748.h). Târihu’l-İslâm ve Vefeyâtu’l-Meşâhîri ve’l-A‘lâm. Thk., Muhammed el-Becâvî. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife li’t-Tıbbâ‘a ve’n-Neşr, 1963. google scholar
  • ez-Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım (t 538.h). el-Mustaksâ fî Emsâli’l-‘Arab. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l- ‘İlmiyye, 1987. google scholar
  • ez-Ziriklî, Hayru’d-Dîn (t 1396.h). el-A‘lam. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, 2002. google scholar

Atıflar

Biçimlendirilmiş bir atıfı kopyalayıp yapıştırın veya seçtiğiniz biçimde dışa aktarmak için seçeneklerden birini kullanın


DIŞA AKTAR



APA

Alşibli, İ., & Kaddum, M. (2019). Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma. darulfunun ilahiyat, 0(0), -. https://doi.org/10.26650/di.2022.33.1.1055251


AMA

Alşibli İ, Kaddum M. Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma. darulfunun ilahiyat. 2019;0(0):-. https://doi.org/10.26650/di.2022.33.1.1055251


ABNT

Alşibli, İ.; Kaddum, M. Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma. darulfunun ilahiyat, [Publisher Location], v. 0, n. 0, p. -, 2019.


Chicago: Author-Date Style

Alşibli, İbrahim, and Mahmud Kaddum. 2019. “Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma.” darulfunun ilahiyat 0, no. 0: -. https://doi.org/10.26650/di.2022.33.1.1055251


Chicago: Humanities Style

Alşibli, İbrahim, and Mahmud Kaddum. Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma.” darulfunun ilahiyat 0, no. 0 (Jun. 2022): -. https://doi.org/10.26650/di.2022.33.1.1055251


Harvard: Australian Style

Alşibli, İ & Kaddum, M 2019, 'Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma', darulfunun ilahiyat, vol. 0, no. 0, pp. -, viewed 30 Jun. 2022, https://doi.org/10.26650/di.2022.33.1.1055251


Harvard: Author-Date Style

Alşibli, İ. and Kaddum, M. (2019) ‘Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma’, darulfunun ilahiyat, 0(0), pp. -. https://doi.org/10.26650/di.2022.33.1.1055251 (30 Jun. 2022).


MLA

Alşibli, İbrahim, and Mahmud Kaddum. Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma.” darulfunun ilahiyat, vol. 0, no. 0, 2019, pp. -. [Database Container], https://doi.org/10.26650/di.2022.33.1.1055251


Vancouver

Alşibli İ, Kaddum M. Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma. darulfunun ilahiyat [Internet]. 30 Jun. 2022 [cited 30 Jun. 2022];0(0):-. Available from: https://doi.org/10.26650/di.2022.33.1.1055251 doi: 10.26650/di.2022.33.1.1055251


ISNAD

Alşibli, İbrahim - Kaddum, Mahmud. Arap ve Türk Edebiyatı Arasında (Nasreddin Hoca) Cuha Karşılaştırmalı Bir Edebi Çalışma”. darulfunun ilahiyat 0/0 (Jun. 2022): -. https://doi.org/10.26650/di.2022.33.1.1055251



ZAMAN ÇİZELGESİ


Gönderim08.01.2022
Kabul30.03.2022
Çevrimiçi Yayınlanma26.04.2022

LİSANS


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


PAYLAŞ




İstanbul Üniversitesi Yayınları, uluslararası yayıncılık standartları ve etiğine uygun olarak, yüksek kalitede bilimsel dergi ve kitapların yayınlanmasıyla giderek artan bilimsel bilginin yayılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. İstanbul Üniversitesi Yayınları açık erişimli, ticari olmayan, bilimsel yayıncılığı takip etmektedir.