Araştırma Makalesi


DOI :10.26650/jos.1078209   IUP :10.26650/jos.1078209    Tam Metin (PDF)

Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları

Kubilay Atik

Moğol İmparatorluğu göçebe imparatorluklar arasında yalnızca fethettiği alan değil, idari, askeri, kültürel ve ticari alanlarda getirdiği yenilikler ile de müstesna bir yere sahiptir. Bu istisnai durum Moğol İmparatorluğuna dair tarihî kayıtlarda da kendisini göstermektedir. Göçebe İmparatorluklar içerisinde hakkında en fazla birincil kaynak bulunan imparatorluk olmasının yanı sıra en fazla dilde kaynak da Moğollar hakkındadır. Bu kaynaklar arasında özellikle İslam kaynakları ülkemizde büyük ölçüde çalışılmış ve çevrilmiştir. Ayrıca Ermenice kaynakların da hemen hepsi tercüme edilmekle kalmamış, Latince kaynaklar da batı dillerindeki tercümeleri üzerinden çalışılmış ve tercüme edilmiştir. Buna karşılık Moğol İmparatorluğunun yalnızca çıktığı yer değil aynı zamanda idari, ekonomik ve siyasi merkezi olan Doğu Asya’daki kaynakları Moğolların Gizli Tarihi haricinde hemen hemen hiç çalışılmamış ve tercüme edilmemiştir. Bunun nedenlerinden birisi bu döneme ait Çince kaynakların bir Çinli tarafından da anlaşılmasının güç olması ve bu kaynaklarının dilinin yarattığı sorunlardır. Hemen hepsi önce batı dillerine, daha sonra da Batı dillerinden ya da bazen Çinceden dilimize çevrilmiş olan Türklerle ilgili Çin kaynaklarının aksine Moğollara ait kaynaklar farklılık göstermektedir. Moğolca isimlerin Çince’den çevirisinin yanı sıra bu kaynakları çalışan kişi Moğolca, Türkçe ya da bazen Cürçence, Tibetçe, Tangutça, Kitanca ya da Farsça konuşan bir kişinin ağzından çıkanları kelime ve cümle düzenini bozmadan çevirmenin ağzından çıkan Çince sözleri tekrardan Klasik Çince’nin cümle yapısına uygun hale getiremeden kaydetmesi sonucu ortaya çıkan karmaşa ile de mücadele etmek zorunda kalır. İşte bu nedenle 210 kısımdan oluşan ve modern baskısı 15 cilt olan Moğol dönemine ait en temel kaynak olan Yuan Kroniği (元史-Yuanshi) dahi bütün olarak sadece bağımsızlığını kazandıktan sonra Moğolistan’da klasik Moğolcaya bir bütün olarak tercüme edilebilmiştir. Diğer dillere tercümeler genellikle bu 210 bölümün parçalarından ibarettir. Ülkemizde ise Moğol İmparatorluğu üzerine yapılan çalışmalarda büyük ölçüde yalnızca batı kaynakları kullanılmakta olup İmparatorluğun asıl merkezinde yazılan kaynaklar hemen hemen hiç kullanılmamaktadır. Erken Moğol tarihine ait kaynaklarda ise durum daha da kısıtlıdır. Çingis Kağanın yükselişi ve Moğol imparatorluğunun kuruluşundan önceki dönem Moğol tarihi kaynakların kısıtlılığı ve az bilinmesi nedeni ile Türk tarihinin bir parçası olarak işlenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı Han Hanedanından başlayarak Tang Hanedanının çöküşüne kadar olan döneme ait Moğol tarihiyle ilgili Çin kaynaklarının Türk okuyuculara tanıtılmasıdır.

DOI :10.26650/jos.1078209   IUP :10.26650/jos.1078209    Tam Metin (PDF)

Chinese Sources on Early Mongol History

Kubilay Atik

The Mongol Empire has an exceptional place in history as a nomadic empire in terms of not only in terms of territorial expansion but also the administrative, military, cultural, and commercial innovations it brought about. This exceptionality is further visible in the historical sources concerning the Mongol Empire. In addition to possessing the largest volume of primary sources related to their history among nomadic empires, the sources on the Mongol Empire and the Mongols are by far the most varied in terms of the languages that they were written in. Specifically, Islamic sources on the Mongols have been extensively studied and translated in Turkey. Further, Armenian sources have also been studied and translated, in addition to Latin sources that have been studied and translated into Turkish via western languages. In contrast, the sources on Mongol history in East Asia―where the Mongol Empire was born and which also its administrative, economic, and political center―have been understudied and have not been translated, except for the Secret History. This is because the languages used in these sources are difficult to decode even for a native Chinese scholar. Compared to Chinese sources on the Turkic peoples—nearly all of which were first translated to western languages and then via western languages (and sometimes the original) into Turkish—the sources related to the Mongols are different. In addition to the difficulty of understanding Mongol names and words transcribed via Chinese characters, it is also difficult to decipher unedited Chinese sentences that were recorded by scribes mot-a-mot without changing the syntax or being edited by a Mongol, Turkic, Tangut, Juchen,Khitan, or a Persian speaker. Therefore, even Yuanshi, the main source on Mongol history in Chinese with 210 chapters, was translated only in Mongolia after the Republic of Mongolia gained its independence. The translations into other languages have so far been only comprised of chapters. However, in Turkey, studies on the Mongol Empire have often been based on western sources, and sources written during the peak of the empire have been omitted to a great extent. The situation is even more limited in the case of the Pre-Jinggisid Mongol history. In Turkey, the pre-imperial Mongol history is often treated as part of Turkic history because of the lack of knowledge on sources and the ambiguity of the sources themselves. Therefore, it would be beneficial to briefly introduce these sources. This article gives a brief overview of the Chinese sources on the Mongols from the Han dynasty until the end of the Tang dynasty.


GENİŞLETİLMİŞ ÖZET


The Mongol Empire has an exceptional place in history as a nomadic empire in terms of not only interms of its territorial expansion but also the administrative, military, cultural, and commercial innovations it brought about. This exceptionality is further visible in the historical sources concerning the Mongol Empire. In addition to possessing the largest volume of primary sources related to their history among nomadic empires, the sources on the Mongol Empire and the Mongols are by far the most varied in terms of the languages that they were written in. Specifically, Islamic sources on the Mongols have been extensively studied and translated in Turkey. Further, Armenian sources have also been studied and translated, in addition to Latin sources studied and translated into Turkish via western languages. In contrast, the sources on Mongol history in East Asia―where the Mongol Empire was born and which also its administrative, economic, and political center―have been understudied and have not been translated, except for the Secret History. This is because the languages used in these sources are difficult to decode even for a native Chinese scholar. Compared to Chinese sources on the Turkic peoples—almost all of which were first translated to western languages and then via western languages (and at times the original) into Turkish—the sources related to the Mongols are different. In addition to the difficulty of understanding Mongol names and words transcribed via Chinese characters, it is also difficult to decipher unedited Chinese sentences that were recorded by scribes mot-a-mot without changing the syntax or being edited by a Mongol, Turkic, Tangut, Juchen, Khitan or a Persian speaker. Therefore, even Yuanshi, the main source on Mongol history in Chinese with 210 chapters, was translated only in Mongolia after gaining its independence. The translations into other languages have so far been only comprised of chapters. However, in Turkey, studies on the Mongol Empire have been based on western sources, and sources written during the peak of the empire have been omitted to a great extent. Therefore, it would be beneficial to briefly introduce these sources. The sources that are most relevant are the official histories of dynasties. Beginning from the Han dynasty onward, the proto-Mongolic, Mongolic, and para-Mongolic begin to appear. Because the objective of this article is not to determine who is Mongolic and who is not, only the groups that are generally accepted as Mongolic will be considered. Therefore, the Khitans and Kumoxi, who are considered para-Mongolic are also included, but the Xiongnu, whose origin is still contested, are not included as Mongolic. The main sources that are considered in this article are the relevant chapters of Beiqishu (北齊書), Zhoushu (周書), Beishi (北史), Suishu (隋書), Jiu Tangshu (舊唐書), Xin Tangshu (新唐書), Zizhi Tongjian (資治通鑒), and Tongdian (通典).

While this study may not be necessary for those who are already acquainted with Chinese sources, this article will act as a guide to students who wish to take up Mongol history as a graduate endeavor and specialists in other areas such as Turkic history. Other than Mongol history, this article will also contribute to the development of Mongolistics as a distinct discipline from Turcology. 


PDF Görünüm

Referanslar

  • Atik, Kubilay. “Ortaçağ Bozkır Devletlerinde Hayvancılık Üzerine Yasalar: Tangut Devleti Örneği”. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 13, sy 2 (2020): 183-98. doi:https://doi.org/10.46790/ erzisosbil.798191. google scholar
  • Barfield, Thomas. The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China, 221 BC to AD 1757. New York: Wiley, 1992. google scholar
  • Beckwith, Christopher I. Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. New Jersey: Princeton University Press, 2009. google scholar
  • Chen, Shou. 三國志 [Sanguozhi]. Beijing: Zhonghua Shuju, 1971. google scholar
  • Clauson, Gerard. An Etymological Dictionary of Pre-thirteenth Century Turkish. Oxford: Oxford University Press, 1972. google scholar
  • Defen, Linghu. 周書 [Zhoushu: The Book of Zhou]. Taipei: 史學出版社 [Shixue Chubanshe], 1974. google scholar
  • Du, You. 通典 [Tong Dian]. Beijing: Zhonghua Shuju, 1988. google scholar
  • Fan, Ye, Xian Li, Biao Sima, ve Zhao Liu. 後漢書 [Hou Hanshu]. Beijing: Zhonghua Shuju, 1976. google scholar
  • Gu, Ban. 漢書 [Hanshu]. 二十四史. Beijing: Zhonghua Shuju, 2000. google scholar
  • Kapusuzoğlu, Gökçen. “Tang Çin’inde Göktürk Baskısı: Jıedushi (Bölge Valisi) Uygulamasının Ortaya Çıkışı”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, sy 72 (05 Eylül 2021): 189-206. doi:10.14222/Turkiyat4490. google scholar
  • Karluk, Abdürreşit Celil. “Çin Tarihinde Çinli Olmayan Halkların Yönetiminde Uygulanan Stratejiler”. Doğu Asya Araştırmaları Dergisi 2, sy 1 (22 Ocak 2019): 1-36. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dasad/ issue/42748/516010. google scholar
  • Kaşgarlı Mahmud. Divanu Lugatit Türk. Editör Ahmet B. Ercilasun ve Ziyat Akkoyunlu. 2. bs. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2015. google scholar
  • Li, Jiawei, Ye Zhang, Yongbin Zhao, Yongzhi Chen, A. Ochir, Sarenbilige, Hong Zhu, ve Hui Zhou. “The Genome of an Ancient Rouran Individual Reveals an Important Paternal Lineage in the Donghu Population”. American Journal of Physical Anthropology 166, sy 4 (2018): 895-905. doi:10.1002/ajpa.23491. google scholar
  • Li, Yanshou. 北史 [Beishi]. Beijing: Zhonghua Shuju, 2020. google scholar
  • Liu, Song. 宋書 [Songshu]. 点校本二十四史·清史稿 [Dianjiaoben Ershisishi Qingshigao]. Beijing: Zhonghua Shuju, 1974. google scholar
  • Liu, Xu. ed. 舊唐書 [Jiu Tangshu]. 200 c. 二十四史. Beijing: Zhonghua Shuju, 1975. google scholar
  • Otkan, Pulat. Tabgaçlar: Toplum ve Ekonomi. Istanbul: Ötüken Neşriyat, 2020. google scholar
  • Otkan, Pulat. Tarihçilerin Kayıtlarına Göre Hunlar. İstanbul: Türkiye Is Bankasi Kültür Yayinları, 2017. google scholar
  • Ouyang, Xiu. ed. 新唐書 [Xin Tangshu]. 10 c. 二十四史. Beijing: Zhonghua Shuju, 2000. google scholar
  • Sima, Guang. 资治通鉴 [Zizhi Tongjian: Mirror for Aiding Government]. Beijing: Zhonghua Publishing House, 1956. google scholar
  • Sima, Qian. 史記 [Shiji: Historical Records]. Beijing: Zhonghua Shuju, 2005. google scholar
  • Taşağıl, Ahmet. Bozkırın Kağanlıkları Hunlar, Tabgaçlar, Göktürkler, Uygurlar. 6. bs. Asya Tarihi Dizisi 9. Istanbul: Kronik Kitap, 2021. google scholar
  • Wang, Zhongluo. 魏晋南北朝史 [Wei Jin Nanbei Chaoshi]. 2. bs. 中国断代史系列 [Zhongguo Duandai Shixilie 7. Shanghai: Shanghai Renmin Chubanshe, 2016. google scholar
  • Wei, Shou. 魏書 [Weishu]. 点校本二十四史·清史稿 [Dianjiaoben Ershisishi Qingshigao]. Beijing: Zhonghua Shuju, 1974. google scholar
  • Wei, Zheng. 隋書 [Suishu]. 2. bs. 点校本二十四史·清史稿. Beijing: Zhonghua Shuju, 1982. google scholar
  • Wilkinson, Endymion. Chinese History: A New Manual. 4. bs. Harvard-Yenching Institute Monograph Series 100. Cambridge: Harvard University Press, 2015. google scholar
  • Yıldırım, Kürşat. Bozkırın Yitik Çocukları Juan-Juanlar. Istanbul: Yeditepe Yayınevi, 2015. google scholar
  • Zhou, Yiliang. 北齊書 [Beiqishu]. Beijing: Zhonghua Shuju, 1992. google scholar

Atıflar

Biçimlendirilmiş bir atıfı kopyalayıp yapıştırın veya seçtiğiniz biçimde dışa aktarmak için seçeneklerden birini kullanın


DIŞA AKTAR



APA

Atik, K. (2022). Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları. Şarkiyat Mecmuası, 0(40), 101-115. https://doi.org/10.26650/jos.1078209


AMA

Atik K. Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları. Şarkiyat Mecmuası. 2022;0(40):101-115. https://doi.org/10.26650/jos.1078209


ABNT

Atik, K. Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları. Şarkiyat Mecmuası, [Publisher Location], v. 0, n. 40, p. 101-115, 2022.


Chicago: Author-Date Style

Atik, Kubilay,. 2022. “Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları.” Şarkiyat Mecmuası 0, no. 40: 101-115. https://doi.org/10.26650/jos.1078209


Chicago: Humanities Style

Atik, Kubilay,. Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları.” Şarkiyat Mecmuası 0, no. 40 (Jul. 2022): 101-115. https://doi.org/10.26650/jos.1078209


Harvard: Australian Style

Atik, K 2022, 'Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları', Şarkiyat Mecmuası, vol. 0, no. 40, pp. 101-115, viewed 6 Jul. 2022, https://doi.org/10.26650/jos.1078209


Harvard: Author-Date Style

Atik, K. (2022) ‘Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları’, Şarkiyat Mecmuası, 0(40), pp. 101-115. https://doi.org/10.26650/jos.1078209 (6 Jul. 2022).


MLA

Atik, Kubilay,. Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları.” Şarkiyat Mecmuası, vol. 0, no. 40, 2022, pp. 101-115. [Database Container], https://doi.org/10.26650/jos.1078209


Vancouver

Atik K. Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları. Şarkiyat Mecmuası [Internet]. 6 Jul. 2022 [cited 6 Jul. 2022];0(40):101-115. Available from: https://doi.org/10.26650/jos.1078209 doi: 10.26650/jos.1078209


ISNAD

Atik, Kubilay. Erken Dönem Moğol Tarihi’nin Çince Kaynakları”. Şarkiyat Mecmuası 0/40 (Jul. 2022): 101-115. https://doi.org/10.26650/jos.1078209



ZAMAN ÇİZELGESİ


Gönderim24.02.2022
Kabul25.03.2022
Çevrimiçi Yayınlanma28.04.2022

LİSANS


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


PAYLAŞ




İstanbul Üniversitesi Yayınları, uluslararası yayıncılık standartları ve etiğine uygun olarak, yüksek kalitede bilimsel dergi ve kitapların yayınlanmasıyla giderek artan bilimsel bilginin yayılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. İstanbul Üniversitesi Yayınları açık erişimli, ticari olmayan, bilimsel yayıncılığı takip etmektedir.