Araştırma Makalesi


DOI :10.26650/mecmua.2021.79.2.0001   IUP :10.26650/mecmua.2021.79.2.0001    Tam Metin (PDF)

Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması

Esra Cenkci

Anonim ortaklıklarda nama yazılı payların devrinde devir serbestisi ilkesi geçerlidir. Bu payların devrinin sınırlandırılması istisnai olup sınırlandırma ancak kanunun izin verdiği takdirde ve kanunda izin verilen ölçüde mümkündür. Borsaya kote edilmemiş nama yazılı payların devri açısından öngörülen sınırlamalardan biri de Türk Ticaret Kanunu’nun 493/1. maddesinde düzenlenmiş olan ortaklığın kaçış klozuna başvuru hakkıdır. Bu hak ortaklığa, devredene, devre konu paylarını başvurma anındaki gerçek değeriyle kendisi, diğer pay sahipleri ya da üçüncü kişiler hesabına satın almayı önererek onay istemini reddetme imkanı tanımaktadır. Kaçış klozuna başvurmak ortaklığın takdir yetkisi kapsamındadır; ancak, ortaklığın bu yetkisi sınırsız değildir. Yetkinin sınırlarından birini de hakkın kötüye kullanılması yasağı oluşturur (Türk Medeni Kanunu 2/2). Bu çalışmada öncelikle, İsviçre Federal Mahkemesi’nin konuyla ilgili 31.7.2019 tarihli 145 III 351 nolu kararı da dikkate alınarak, kaçış klozuna başvuru hakkının hangi hallerde hakkın kötüye kullanılması yasağının ihlali niteliğinde olacağı belirlenecektir. Bu amaçla, kaçış klozuna başvuru hakkının amacı ve ortaklık tarafından bu yola hangi sebeple ya da sebeplerle başvurulabileceği ortaya konulacaktır. Ardından, kaçış klozuna başvuru hakkının kötüye kullanılmasının sonuçları, yaptırımın türü ve açılacak davanın niteliği ayrımı ile incelenecektir. 

DOI :10.26650/mecmua.2021.79.2.0001   IUP :10.26650/mecmua.2021.79.2.0001    Tam Metin (PDF)

Abuse of the Escape Clause in the Transfer of Joint-Stock Non-Quoted Registered Shares

Esra Cenkci

Joint-stock companies usually honor the principle of freedom in transferring registered shares. The restriction on the transfer of these shares is rare and only possible if permitted by law and to the extent permitted by law. One of the restrictions to transferring non-quoted registered shares is the right to apply for the escape clause of the company, regulated in article 493/1 of the Turkish Commercial Code. This right provides the company the ability to reject the approval request by proposing the transferor purchase the shares subject to their real value and transfer them to the account of itself, other shareholders, or third parties at the time of application. Applying for the escape clause is at the discretion of the company; however, this authority is not unlimited. One limit on the authority is the prohibition of abuse of this right (Turkish Civil Code 2/2). This study determines which cases using the right to apply for the escape clause violate the abuse prohibition considering the decision of the Swiss Federal Court, dated 31.7.2019 and numbered 145 III 351. The purpose of the right to apply for the escape clause and the reasons it can be used by a company will be revealed. Then, the consequences of abusing the right to apply for the escape clause are examined by the type of sanction and the nature of the case to be filed.


GENİŞLETİLMİŞ ÖZET


This study covers the conditions of abuse of the right to apply for the escape clause, which is a restriction of share transfer regulated in article 493/1 of the Turkish Commercial Code1 , and the consequences of abuse. The study does not examine the elements of the right to apply for the escape clause in detail. The components of the right and restrictions of share transfer are mentioned in general as needed.

This study covers the conditions of abuse of the right to apply for the escape clause, which is a restriction of share transfer regulated in article 493/1 of the Turkish Commercial Code1 , and the consequences of abuse. The study does not examine the elements of the right to apply for the escape clause in detail. The components of the right and restrictions of share transfer are mentioned in general as needed.

According to the TCC 493/1, a company may reject approving share transfer in terms of non-quoted registered shares by citing a significant reason in the articles of association or by proposing that the transferor purchase shares at their real value to the account of itself, other shareholders, or third parties at the time of application. According to the second paragraph of the same article, the provisions of the articles of association regarding the composition of the shareholders’ circle constitutes a significant reason if it justifies the approval rejection in terms of the business function of the company or the economic independence of the enterprise. For the company to reject the approval request based on the significant reason indicated in the articles of association, it is not required to make a purchase proposal for the shares subject to transfer (dry rejection). The fact that the significant reason has been made public with the articles of association constitutes the justification for the company application for dry rejection.

According to the TCC 493/1, a company may reject approving share transfer in terms of non-quoted registered shares by citing a significant reason in the articles of association or by proposing that the transferor purchase shares at their real value to the account of itself, other shareholders, or third parties at the time of application. According to the second paragraph of the same article, the provisions of the articles of association regarding the composition of the shareholders’ circle constitutes a significant reason if it justifies the approval rejection in terms of the business function of the company or the economic independence of the enterprise. For the company to reject the approval request based on the significant reason indicated in the articles of association, it is not required to make a purchase proposal for the shares subject to transfer (dry rejection). The fact that the significant reason has been made public with the articles of association constitutes the justification for the company application for dry rejection.dated 31.7.2019, stated that it is unnecessary to have a significant reason to apply for this method; however, the application decision for the escape clause “must be based on a reasonable economic reason”. There is no decision of the Turkish Supreme Court of Appeals directly related to the abuse of the right to apply for the escape clause. Meanwhile, the Eleventh Civil Department of the Court, in its decision numbered 3863/5475 dated 17.9.2019, decided that the approval request could not be rejected without a justified reason, handling the TCC 493/1 without exception between the dry rejection or the escape clause.

The acceptance that the escape clause can be applied without any significant reason is contrary to the spirit of the provisions of Turkish Commercial Code 492. This acceptance makes the share transfer restrictions a rule rather than an exception and forces the joint-stock company to become a “limited liability company.” Although it is impossible to apply for the escape clause without a significant reason, it is unnecessary to indicate why in the articles of association. The reason the escape clause is applied by making a purchase proposal is that the significant reason has not been made public by the articles of association. When the right to apply for the escape clause is abused, the principle of freedom of share transfer is violated. In this case, the decision to apply for the escape clause is null, and a declaratory action can be filed against the decision under TCC 494/3. The person encumbered by the share transfer to him/her can claim that the right to apply for the escape clause has been abused by applying for the escape clause. However, the transferor who accepts the company’s purchase proposal of the company does not have the right to sue. The decision of the court as a result of this action is retroactive (ex tunc). It is not able to apply the provision of the TCC 497/4 using the method of analogy. Acceptance of the contrary encourages the abuse of the right to apply for the escape clause and is contrary to the TCC 494/3.


PDF Görünüm

Referanslar

  • Akın MY, Anonim Ortaklıkta Bağlı Nama Yazılı Hisseler, (2. Baskı, Vedat 2014). google scholar
  • Akyol Ş, Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (2. Bası, Vedat 2006). google scholar
  • Altay SA, ‘Türk ve İsviçre Anonim Ortaklıklar Hukuku’nda Esas Sözleşmesel Bağlam’ iç Hamdi Yasaman, H. Ercüment Erdem, Sinan H. Yüksel, H. Ali Dural, Tolga Ayoğlu, Fülürya Yusufoğlu (edr), İsviçre Borçlar Kanunu’nun İktibasının 80. Yılında İsviçre Borçlar Hukuku’nun Türk Ticaret Hukuku’na Etkileri (Vedat 2009) 563-637. google scholar
  • Arslanlı H, ‘Anonim Şirkette Pay ve Pay Sahipliği’ (Halil Arslanlı Bilim Arşivi) <https://docplayer. biz.tr/17991302-Anonim-sirkette-pay-ve-pay-sahipligi-ord-prof-dr-halil-arslanli.html> Erişim Tarihi 3 Mart 2020. google scholar
  • Ataay A, Medeni Hukukun Genel Teorisi (Temel Bilgiler - Genel Kavramlar) (4. Bası, Der 1995). google scholar
  • Bozgeyik H, ‘Bağlı Nama Yazılı Payların Miras Yoluyla İntikalinde Satın Alma Hakkının Kullanılmasına İlişkin Bazı Sorunlar’ (2009) 25(2) BATİDER 211-226. google scholar
  • Bozkurt T, Anonim Şirketlerde Pay Devrinin Sınırlandırılması (Bağlam) - Die Vinkulierung (On İki Levha 2016). google scholar
  • Bozkurt Yaşar S, Anonim Şirketlerde İşadamı Kararı İlkesinin (Business Jugment Rule) Uygulanması (Beta 2015). google scholar
  • Böckli P, ‘Aktionarbindungsvertrage, Vinkulierung und Statutarische Vorkaufsrechte unter neuem Aktienrecht’ (1993) 129(9) ZBJV 475-506. google scholar
  • Böckli P, Schweizer Aktienrecht mit Fusionsgesetz, Börsengesellschaftsrecht, Konzernrecht, Corporate Governance, Recht der Revisionsstelle und Abschlussprüfung in neuer Fassung -unter Berücksichtigung der angelaufenen Revision des Aktien- und Rechnungslegungsrechts (4. Bası, Schulthess 2009). google scholar
  • Çeliktaş D, ‘Şekle Aykırılık ve Şekle Aykırılığı İleri Sürmenin Sınırı Olarak Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı’ (1987) 3(1-4) DEÜHFD (Prof. Dr. Kudret Ayiter Armağanı) 593-461. google scholar
  • Dekker S, iç Jeannette K. Wibmer (ed), Aktienrecht Kommentar Aktiengesellschaft, Rechnungslegungsrecht, VegüV, GeBüv, VASR (Orell Füssli 2016). google scholar
  • Denzler B ve Hochstrasser M, ‘Bundesgericht, I. zivilrechtliche Abteilung, Urteil 4A_623/2018 vom 31. Juli 2019, A. AG gegen B., Zustimmung zur Übertragung von Aktien und Eintragung im Aktienbuch (zur Publikation vorgesehen)’ (2019) AJP 1077-180. google scholar
  • Deynekli HG, ‘Anonim Ortaklıklarda Pay Devrine İlişkin Kanuni Sınırlamalar’ (Ulusal Tez Merkezi, 2018) <https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/> Erişim Tarihi 18 Şubat 2020. google scholar
  • Edis S, Medeni Hukuka Giriş ve Başlangıç Hükümleri (Sevinç Matbaası 1979). google scholar
  • Erdem E, ‘Nama Yazılı Hisse Senetlerine İlişkin Olarak Uygulamada Ortaya Çıkan Bazı Sorunlar ve Yeni TTK’nin Çözümleri’ in XXV Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu (17 Aralık 2011) (BTHAE 2012) 97-127. google scholar
  • Forstmoser P, Meier-Hayoz A ve Nobel P, Schweizerisches Aktienrecht (Stâmpfli 1996). google scholar
  • Gericke D ve Jentsch, V ‘Vinkulierung an der Bruchstelle zwischen kotierter Gesellschaft und nicht kotierten Aktionaren’ (2017) (5) SZW 618-634. google scholar
  • Helvacı M, Çamurcu E ve Türkyılmaz İ, ‘Özellikle Anonim Şirket Açısından Şirket Menfaati Kavramı’ iç Ercüment Erdem, Tolga Ayoğlu, S. Anlam Altay, Ali Dural, Fülurya Yusufoğlu, Sinan H. Yüksel (edr), Prof. Dr Hamdi Yasamana Armağan (On İki Levha 2017) 309-330. google scholar
  • Helvacı M ve Cankat R, ‘Karşılaştırmalı Hukukta Şirket Menfaati Kavramı’ iç İsmail Kırca, Başak Şit İmamoğlu, Murat Gürel, Ufuk Tekin, İbrahim Bektaş, Merve İrem Yener (edr), Prof. Dr Sabih Arkan’a Armağan (On İki Levha 2019) 521-553. google scholar
  • Hirschle M ve von der Crone HC, ‘Vinkulierung und Stimmrechtsvertretung bei nicht börsenkotierten Gesellschaften [Entscheid des Schweizerischen Bundesgerichts 4C.35/2007 vom 18. April 2007 i.S. A. GmbH (Klagerin und Berufungsklagerin) gegen D. Holding AG (Beklagte und Berufungsbeklagte)]’ (2008) (1) SZW/RSDA 103-114. google scholar
  • Karasu R, ‘Türk Ticaret Kanunu Tasarısına Göre Nama Yazılı Payların Devrinin Sınırlandırılması’ (2008) 12(1-2) GÜHFD 127-147. google scholar
  • Homburger E, Der Verwaltungsrat, Art. 707-726 OR Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch, Obligationenrecht, 5. Teil: Die Aktiengesellschaft (Zürcher Kommentar) (2. Bası, Schulthess 1997). google scholar
  • Kendigelen A, Özcan MT, Aşıkoğlu Şİ, Akay HA, Özsoy MA, Balsever S ve Akteke MY, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanunu’na İlişkin Kararları (2014) (On İki Levha 2018). google scholar
  • Kendigelen A, Soykan İC, Aydınalp Y, Oğuz E, Şanda O, Yargıtay Hukuk ve Ceza Dairelerinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları (2018) (On İki Levha 2019). google scholar
  • Kılıçoğlu A, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (21. Bası, Turhan 2017). google scholar
  • Klay H, Die Vinkulierung, Theorie und Praxis im neuen Aktienrecht (Helbing & Lichtenhahn 1997). google scholar
  • Krneta G, Praxiskommentar Verwaltungsrat (Art. 707-726, 754 OR und Spezialgesetze) (2. Bası, Stampfli 2005). google scholar
  • Messerli B, ‘Die Verweigerung der Zustimmung zur Übertragung vinkulierter Namenaktien gemass Art. 685 revOR - Verfahrenstechnische Aspekte’ (1993) (89) SJZ 241-246. google scholar
  • Meyer M, ‘Vinkulierte Aktien in der Zwangsverwertung’ (1997) (93) SZJ 22-26. google scholar
  • Moroğlu E, Anonim Ortaklıkta Genel Kurul Kararlarının Hükümsüzlüğü (8. Bası, On İki Levha 2017). google scholar
  • Müller D ve Delli Colli F, ‘Aspekte der Vinkulierung von nicht börsenkotierten Namenaktien [Besprechung von BGE 145 III 351 (Urteil 4A_623/2018 des schweizerischen Bundesgerichts vom 31. Juli 2019)]’ (2020) GesKR 140-145. google scholar
  • Nagel T, ‘Die statutarische Vinkulierung nicht kotierter Namenaktien’ (2015) (1) AJP/PJA 190-202. google scholar
  • Oertle M ve Du Pasquier S, iç Heinrich Honsell, Nedim Peter Vogt, Rolf Watter (edr), Basler Kommentar (Obligationenrecht II: Art. 530-964 OR, Art. 1-6 SchlT AG, Art. 1-11 ÜBest GmbH), (4. Bası, Helbing Lichtenhahn 2012). google scholar
  • Oğuzman K ve Barlas N, Medeni Hukuk (Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar), (22. Bası, Filiz 2016). google scholar
  • Poroy R, Tekinalp Ü ve Çamoğlu E, Ortaklıklar Hukuku I (14. Bası, Vedat 2019). google scholar
  • Poroy R, Tekinalp Ü ve Çamoğlu E, Ortaklıklar Hukuku II (14. Bası, Vedat 2019). google scholar
  • Saymen FH, ‘Hakkın Suiistimalinin Müeyyidesi’ (1945) 11(1-2) İÜHFM 311-327. google scholar
  • Schmid C, iç Vito Roberto ve Hans Rudolf Trüeb (edr), Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, Personengesellschaften und Aktiengesellschaft - Vergütungsverordnung - Art. 530-771 OR -VegüV (3. Bası, Schulthess 2016). google scholar
  • Sethe R ve Cetinkaya M, ‘Entwicklungen im Gesellschaftsrecht und im Wertpapierrecht / Le point sur le droit des societes et des papiers-valeurs’ (2019) (115) SJZ 649-655. google scholar
  • Sevi AM, Anonim Ortaklıkta Payın Devri (4. Bası, Seçkin 2018). google scholar
  • Sulu M, Anonim Ortaklıklarda Şirket Menfaati Kavramı (On İki Levha 2019). google scholar
  • Tekinalp Ü, Anonim Ortaklıkta Yeni Bağlam Sisteminin Esasları -Pay Defteri Hukuku ile- (Vedat 2012). google scholar
  • Uzel N, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’na Göre Anonim Ortalıkta Esas Sözleşmesel Bağlam (On İki Levha 2013). google scholar
  • von Büren R, Stoffel WA ve Weber RH, Grundriss des Aktienrechts Mit Berücksichtigung der laufenden Revision (3. Bası, Schulthess 2011). google scholar
  • Watter R, ‘Minderheitenschutz in neuen Aktienrecht’ (1993) (2) AJP 117-125. google scholar
  • Yağmur S, Anonim Şirketlerde Eşit İşlem İlkesi (On İki Levha 2020). google scholar
  • Yılmaz L, ‘İsviçre Borçlar Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler Işığında Nama Yazılı Pay Senetlerinde Bağlamın Sınırlandırılması Sorunu’ (2007) 81(4) İBD 1571-1595. google scholar
  • Yüksel SH, ‘Borsaya Kote Edilmemiş Bağlı Nama Yazılı Payların Devrinde Şirketin Alım Önerisinde Bulunarak Onay İstemini Reddetme Hakkı (Kaçış Klozu)’ (2013) (2) GÜHFD (Prof. Dr. Oğuz İmregün’e Saygı Sempozyumu) 159-217. google scholar

Atıflar

Biçimlendirilmiş bir atıfı kopyalayıp yapıştırın veya seçtiğiniz biçimde dışa aktarmak için seçeneklerden birini kullanın


DIŞA AKTAR



APA

Cenkci, E. (2021). Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması. İstanbul Hukuk Mecmuası, 79(2), 379-408. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0001


AMA

Cenkci E. Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması. İstanbul Hukuk Mecmuası. 2021;79(2):379-408. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0001


ABNT

Cenkci, E. Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması. İstanbul Hukuk Mecmuası, [Publisher Location], v. 79, n. 2, p. 379-408, 2021.


Chicago: Author-Date Style

Cenkci, Esra,. 2021. “Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması.” İstanbul Hukuk Mecmuası 79, no. 2: 379-408. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0001


Chicago: Humanities Style

Cenkci, Esra,. Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması.” İstanbul Hukuk Mecmuası 79, no. 2 (Jun. 2022): 379-408. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0001


Harvard: Australian Style

Cenkci, E 2021, 'Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması', İstanbul Hukuk Mecmuası, vol. 79, no. 2, pp. 379-408, viewed 30 Jun. 2022, https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0001


Harvard: Author-Date Style

Cenkci, E. (2021) ‘Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması’, İstanbul Hukuk Mecmuası, 79(2), pp. 379-408. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0001 (30 Jun. 2022).


MLA

Cenkci, Esra,. Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması.” İstanbul Hukuk Mecmuası, vol. 79, no. 2, 2021, pp. 379-408. [Database Container], https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0001


Vancouver

Cenkci E. Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması. İstanbul Hukuk Mecmuası [Internet]. 30 Jun. 2022 [cited 30 Jun. 2022];79(2):379-408. Available from: https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0001 doi: 10.26650/mecmua.2021.79.2.0001


ISNAD

Cenkci, Esra. Borsaya Kote Edilmemiş Nama Yazılı Payların Devrinde Kaçış Klozuna Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması”. İstanbul Hukuk Mecmuası 79/2 (Jun. 2022): 379-408. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0001



ZAMAN ÇİZELGESİ


Gönderim21.08.2020
Kabul22.03.2021
Çevrimiçi Yayınlanma25.05.2021

LİSANS


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


PAYLAŞ




İstanbul Üniversitesi Yayınları, uluslararası yayıncılık standartları ve etiğine uygun olarak, yüksek kalitede bilimsel dergi ve kitapların yayınlanmasıyla giderek artan bilimsel bilginin yayılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. İstanbul Üniversitesi Yayınları açık erişimli, ticari olmayan, bilimsel yayıncılığı takip etmektedir.