Araştırma Makalesi


DOI :10.26650/mecmua.2021.79.4.0007   IUP :10.26650/mecmua.2021.79.4.0007    Tam Metin (PDF)

Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği

İlhami ÖztürkArif Emre Sümer

Demokratik siyasi yaşamın vazgeçilmez bir unsuru olan siyasi partiler ile ilgili esaslara hukukumuzda, Anayasa’nın 68 ve 69’uncu maddeleri ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nda yer verilmiştir. Her ne kadar siyasi partilerin varlığı demokratik siyasi hayat için zaruri olsa da Anayasa’mız, bazı durumlarda siyasi partilerin kapatılabileceğini düzenlemiştir. Buna göre; bir siyasi partinin tüzüğü, programı ve faaliyetlerinin Anayasa’nın 68’inci maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenen ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesini ifade eden esaslara aykırı olması durumu ile partinin yabancılardan parasal destek alması hâllerinde siyasi partilerin temelli olarak kapatılmasına karar verilebilir. Siyasi partilerin kapatılmasına, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının düzenleyeceği iddianame üzerine Anayasa Mahkemesi tarafından görülecek parti kapatma davası ile karar verilir. Siyasi parti kapatma davalarının hukuki niteliğinin ne olduğu hususunda tartışmalar bulunmaktadır. Bu soruya verilecek cevap, parti kapatma davalarında uygulanacak hukuk kuralları ile bu dava sonucunda verilen hükümlerin sonuçlarını tespit edebilmek maksadıyla oldukça önem arz etmektedir. Doktrinde bir görüş, siyasi parti kapatma davalarında ceza muhakemesi hukuku kurallarının uygulanacak olması sebebiyle, bu davanın ceza davası niteliğinde olduğunu belirtmektedir. Buna karşılık doktrinde başka bir görüş, siyasi parti kapatma davalarında ceza muhakemesi hukuku kurallarının uygulanacak olmasının bu davaları tek başına ceza davası niteliğine kavuşturmayacağını ifade etmekte, söz konusu davanın yargılama hukukunda bulunan diğer dava türlerinin kapsamına doğrudan girmeyen, kendine özgü niteliğinin bulunduğunu belirtmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarında da parti kapatma davalarının hukuki niteliği hakkında istikrarlı bir tespit bulunmamaktadır. Yüksek Mahkeme, çeşitli dönemlerde yukarıda zikredilen iki görüşün de kapsamına değerlendirilebilecek kararlara imza atmıştır. Bu çalışmada, doktrindeki görüşler ve Anayasa Mahkemesi kararlarından da yararlanmak suretiyle siyasi parti kapatma davalarının hukuki niteliği irdelenecektir.


DOI :10.26650/mecmua.2021.79.4.0007   IUP :10.26650/mecmua.2021.79.4.0007    Tam Metin (PDF)

Legal Character of Political Party Closure Cases

İlhami ÖztürkArif Emre Sümer

Although the existence of political parties is often deemed indispensable for the proper functioning of democratic political life, our constitution provides that political parties can be closed down in certain cases. In Turkish law, the principles regarding “political parties,” which are indispensable elements of democratic political life, are laid down in Articles 68 and 69 of the Constitution and in the Law on Political Parties No. 2820. According to these provisions, a political party may be permanently closed if its statutes, programs, and activities contradict the principles that express the founding philosophy of the Turkish republic, as shown in the fourth paragraph of Article 68 of the Constitution, or if it receives financial support from foreigners. 

The decision to close a political party is made by a party closure case held by the Constitutional Court upon the bill of indictment prepared by the Office of the Chief Public Prosecutor of the Supreme Court of Appeals. However, under our law, the legality of political party closure cases is debatable. The answer to this question of legality is critical to determine the appropriate legal rules to be applied in party closure cases and the validity of the judgments given in such cases. An opinion in the legal doctrine states that a political party closure case is in the nature of a criminal case considering that the rules of criminal procedure will also be applied in case of the closure of a political party. Another view in the existing body of law argues that the application of the rules of criminal procedure law in political party closure cases does not, in itself, convert these cases to criminal cases. There is no consistent determination regarding the legal nature of party closure cases in the decisions of the Constitutional Court. The Constitutional Court has signed decisions that can be considered within the scope of both or either of these views at various times. There is no consistency in the decisions of the Constitutional Court as to what the legal nature of such cases is. In our study, we will try to determine the legal nature of political party closure cases in the light of the views in the doctrine and the decisions of the Constitutional Court.


GENİŞLETİLMİŞ ÖZET


The vital importance of political parties to democratic political life does not mean that they are permitted to exercise their right to engage in political activity under any and all circumstances. In the presence of certain circumstances, the mandatory closure of political parties and the termination of their legal personality do not mean that their right to engage in political activity has been denied. Rather, in some cases, it is legitimately possible to close down a political party in Turkey. In the case of the occurrence of one or more of these circumstances, a lawsuit will be filed before the Constitutional Court by the Office of the Chief Public Prosecutor of the Court of Cassation for the closure of the political party. As a consequence of this lawsuit, if the court is convinced that there is at least one circumstance supporting the closure, the political party may be closed down or partially or completely deprived of state aid. If, however, the Court determines that there exists no reason for closure, the request for closure will be rejected.

There are different opinions in the doctrine about the legal nature of political party closure cases. There is no consistency in the decisions taken by the Constitutional Court regarding this issue. These different opinions generally focus on the question of whether political party closure cases are criminal cases or specific cases. According to one opinion in the doctrine, primarily based on the provision in Article 52 of the Law on the Establishment and Judicial Procedures of the Constitutional Court No. 6216, which states that the provisions of the Criminal Procedure Code appropriate to the nature of the case will be applied in party closure cases, these cases have a criminal character. Another view states that political party closure cases and the sanctions imposed as a result of these lawsuits differ from the classical criminal prosecutions. Hence, these cases have their own distinctive character. The Constitutional Court has long held in its decisions that these cases are criminal cases and recently has overruled the case law stating that the legal nature of these cases has a unique character.

When the opinions in the doctrine and the decisions of the Constitutional Court are taken together, we conclude that the political party closure cases are peculiar forms of “criminal cases.” Two main points support this conclusion. First, the sanctions imposed as a result of party closure cases are similar to two types of sanctions in the Turkish Criminal Law system. 

In the Turkish Criminal Law system, although the existence of an intentional crime is usually accepted by rule in order to impose security measures, this rule is not always valid. For example, in the fourth paragraph of Article 54, which regulates the confiscation of goods constituting one of the security measures of the Turkish Penal Code, it is regulated that “goods whose production, possession, use, transportation, purchase, and sale constitute a crime” will be confiscated. As can be seen here, even when there is no crime and no criminal yet, it is possible to order security measures. The aim here is to prevent crimes that may be committed in the future by seizing certain substances that are deemed to pose a danger to public security, even when there is no crime yet. The sanctions imposed in the case of political party closure are also security measures imposed for similar reasons. Here too, the aim is to prevent political parties from committing and inciting people to commit crimes, especially by using their power of influence over the masses.

The second primary pillar of our argument is that because the sanctions imposed as a result of these cases are severe, it would be more appropriate to impose them only when subject to strict rules of reason such as are found in criminal proceedings. The principle of being used as a last resort applies in criminal law. If the alleged violations can be remedied with any other sanctions of the law, the criminal law will not be applied. When working with the criminal law, it is essential to adhere to a very strict procedure because the sanctions imposed as a result of criminal actions are so severe. 

The sanctions imposed in political party closure cases are also highly severe sanctions imposed against political parties, which are of great importance to the nation’s democratic political life. When the provision in Article 52 of the Law on the Establishment and Trial Procedures of the Constitutional Court is evaluated in the context of these reasons, it is understood that political party closure cases are criminal cases. Therefore, accepting these sanctions as criminal law sanctions and mandating that the rules of criminal procedure are valid in order to impose these sanctions reveal that party closure cases are appropriately defined as criminal cases.


PDF Görünüm

Referanslar

  • Akbulut B, Ceza Hukuku Genel Hükümler (6. Baskı, Adalet 2019) google scholar
  • Akyazan AH, ‘1982 Anayasası’na Göre Siyasi Partilerin Kapatılması’ (2006) (65) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 247-276. google scholar
  • Akyel R, ‘Türkiye’de Siyasi Partilerin Hukuksal Konumları ve Denetimleri’ (2018) 6(12) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 115-154. google scholar
  • Albayrak M, Notlu-Atıflı-Uygulamalı Ceza Muhakemesi Kanunu (1. Baskı, Adalet 2015) google scholar
  • Altınbaş S, ‘Türkiye’de Parti Yasaklarının Parti Kapatma Davaları Üzerinden Okunması’ (2019) 7(1) Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 44-59. google scholar
  • Anayurt Ö, Anayasa Hukuku: Genel Kısım (2. Baskı, Seçkin 2019) google scholar
  • Aliefendioğlu Y, Anayasa Yargısı (1. Baskı, Yetkin 1997) google scholar
  • Atar Y, Türk Anayasa Hukuku (13. Baskı, Seçkin 2019) google scholar
  • Aydın H, ‘Anayasa Mahkemesi Kararları Bağlamında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İhlal Kararının, Siyasi Parti Kapatma Davalarında Yargılamanın Yenilenmesi Sebebi Olması’ (2009) (11) Yasama Dergisi 50-75. google scholar
  • Baytar S, ‘Koruma Tedbirlerinden Doğan Zararın Karşılanması’ (2005) (61) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 359-373. google scholar
  • Bıçak V, Ceza Muhakemesi Hukuku (4. Baskı, Seçkin 2018) google scholar
  • Centel N ve Zafer H, Ceza Muhakemesi Hukuku (9. Baskı, Beta 2012) google scholar
  • Demirbaş T, Ceza Hukuku Genel Hükümler (15. Baskı, Seçkin 2020) google scholar
  • Donay S, Güncelleştirilmiş Ceza Yargılaması Hukuku (1. Baskı, Beta 2015) google scholar
  • Durmuş A, Siyasi Partilerin Kapatılması ve Yüce Divan Kararlarını Yeniden Tartışmak (1. Baskı, Beta 2001) google scholar
  • Ercan MS, ‘Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Siyasal Parti Yasakları’ (2016) 3(1) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 49-70. google scholar
  • Eren A, Anayasa Hukuku Dersleri (2. Baskı, Seçkin 2020) google scholar
  • Ergül E, Anayasa Hukukuna Başlangıç (1. Baskı, Adalet 2020) google scholar
  • Eryılmaz MD, Ceza Muhakemesi Hukuku Dersleri (1. Baskı, Seçkin 2012) google scholar
  • Fendoğlu HT, Anayasa Hukuku (3. Baskı, Yetkin 2015) google scholar
  • Gökçe AF ve Dölek E, ‘Anayasa Yargısı ve Demokrasi’ (2018) 5(6) Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 118-143. google scholar
  • Gözler K, Türk Anayasa Hukuku Dersleri (16. Baskı, Ekin 2014) google scholar
  • Güngör D ve Toroslu H, ‘Müsadere ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Üzerine Kısa Bir Değerlendirme’ (2016) 65(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1967-1980. google scholar
  • Günler K, ‘Türk Ceza Hukukunda Müsadere’ (2014) 18(3-4) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 849-876. google scholar
  • Hakeri H, Ceza Hukuku Genel Hükümler (22. Baskı, Adalet 2019) google scholar
  • Karakoç R, ‘1982 Anayasası’nın Siyasi Partilere İlişkin Düzenlemeleri Üzerine Bir Değerlendirme’ (2013) 3(2) Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 55-70. google scholar
  • Kafes V, ‘Ceza Hukukunda Mağdurun Zararının Giderilmesi’ (2011) 60(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 83-156. google scholar
  • Karakehya H ve Arabacı M, ‘Cumhuriyet Savcısının Hukuki Statüsü, Muhakemedeki Taraf Pozisyonu ve İspat Yükünün Bulunması Üzerine’ (2016) 65(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2059-2081. google scholar
  • Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (13. Baskı, Seçkin 2020) google scholar
  • Kunter N, Yenisey F ve Nuhoğlu A, Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku (18. Baskı, Beta 2010) google scholar
  • Kuzu B, ‘1961 ve 1982 Anayasalarında ve Bunlara İlişkin Siyasi Partiler Kanunlarında Siyasi Parti Kavramı, Kuruluşu ve Kapatma Rejimi (Karşılaştırmalı Bir İnceleme)’ (1987) 52(1-4) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 145-184. google scholar
  • İba Ş, Siyasi Partiler ve Seçim Hukuku (4. Baskı, Seçkin 2020) google scholar
  • Metin Y, ‘Siyasi Parti Kapatma Davalarında Ortaya Çıkan Ön Sorunlar’ (1998) Güz (3) Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 223-236. google scholar
  • Özbek VÖ, Doğan K ve Bacaksız P, Ceza Muhakemesi Hukuku (13. Baskı, Seçkin 2020) google scholar
  • Özbek VÖ, Doğan K ve Bacaksız P, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (11. Baskı, Seçkin 2020) google scholar
  • Özbudun E, Türk Anayasa Hukuku (15. Baskı, Yetkin 2014) google scholar
  • Özen M, ‘Kamu Davası Açma Konusunda Benimsenen İlkeler, Cumhuriyet Savcısının Takdir Yetkisi ve İddianamenin İadesi’ (2009) 67(3) Ankara Barosu Dergisi 17-28. google scholar
  • Özen M, Öğreti ve Uygulama Işığında Ceza Hukuku Genel Hükümler (2. Baskı, Adalet 2018) google scholar
  • Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (15. Baskı, Seçkin 2019) google scholar
  • Özgenç İ, Türk Ceza Kanunu Gazi Şerhi (2. Baskı, Seçkin 2005) google scholar
  • Öztürk B, Kazancı BE ve Güleç SS, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri (3. Baskı, Seçkin 2019) google scholar
  • Öztürk İ, ‘6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Yürürlüğe Girmesiyle Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyeliğine Seçilmeleri Mümkün Olan Tüzel Kişilere Yönetim Kurulu Üyesi Sıfatıyla Ödenen Kar Paylarının Vergilendirilmesi’ (2016) 2(1) Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 93-120. google scholar
  • Öztürk NK, Anayasa Hukuku (2. Baskı, Seçkin 2019) google scholar
  • Sağlam F, Siyasi Partiler Hukukunun Güncel Sorunları (1. Baskı, Beta 1999) google scholar
  • Soyaslan D, Ceza Muhakemesi Hukuku (7. Baskı, Yetkin 2018) google scholar
  • Şahin C ve Göktürk N, Ceza Muhakemesi Hukuku I (11. Baskı, Seçkin 2020) google scholar
  • Şık H, Türk Adli Yargı Sisteminde Savcılık Kurumu (1. Baskı, Adalet 2018) google scholar
  • Tanör B ve Yüzbaşıoğlu N, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (19. Bası, Beta 2019) google scholar
  • Teziç E, Anayasa Hukuku (22. Baskı, Beta 2018) google scholar
  • Topaç TH, ‘Eşya Müsaderesi (TCK. 54)’ (2013) (2) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 45-70. google scholar
  • Toroslu N, Ceza Hukuku Genel Kısım (19. Baskı, Savaş 2013) google scholar
  • Toroslu N ve Feyzioğlu M, Ceza Muhakemesi Hukuku (18. Baskı, Savaş 2018) google scholar
  • Tunç H, Anayasa Hukuku Genel Esaslar (2. Baskı, Gazi Kitabevi 2019) google scholar
  • Turhan M, ‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Siyasi Parti Kapatma Davaları’ (2000) 57 (3) Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 129-150. google scholar
  • Uslu F, Anayasa Yargısı (2. Baskı, Adalet 2018) google scholar
  • Uygun O, ‘Siyasi Partilerin Kapatılması Rejiminin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi’ (2000) (17) Anayasa Yargısı Dergisi 256-273. google scholar
  • Ünver Y ve Hakeri H, Ceza Muhakemesi Hukuku (3 Cilt) (15. Baskı, Adalet 2019) google scholar
  • Yalvaç G, ‘Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat’ (2015) 3(2) Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi 267-306. google scholar
  • Yenisey F ve Nuhoğlu A, Ceza Muhakemesi Hukuku (7. Baskı, Seçkin, 2018) google scholar
  • Yılmaz E, Hukuk Sözlüğü (10. Baskı, Yetkin 2011) google scholar
  • Yiğit U, ‘Siyasi Partilerin Temelli Kapatılması İle Kapatılması Arasındaki Farklar ve Kapatılan Partilerin Yeniden Açılması’ (2008) (75) Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 165-176. google scholar
  • Yiğit U ve Öztürk İ, Yargı Hukuku (1. Baskı, Adalet 2020) google scholar

Atıflar

Biçimlendirilmiş bir atıfı kopyalayıp yapıştırın veya seçtiğiniz biçimde dışa aktarmak için seçeneklerden birini kullanın


DIŞA AKTAR



APA

Öztürk, İ., & Sümer, A.E. (2021). Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği. İstanbul Hukuk Mecmuası, 79(4), 1323-1356. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.4.0007


AMA

Öztürk İ, Sümer A E. Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği. İstanbul Hukuk Mecmuası. 2021;79(4):1323-1356. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.4.0007


ABNT

Öztürk, İ.; Sümer, A.E. Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği. İstanbul Hukuk Mecmuası, [Publisher Location], v. 79, n. 4, p. 1323-1356, 2021.


Chicago: Author-Date Style

Öztürk, İlhami, and Arif Emre Sümer. 2021. “Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği.” İstanbul Hukuk Mecmuası 79, no. 4: 1323-1356. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.4.0007


Chicago: Humanities Style

Öztürk, İlhami, and Arif Emre Sümer. Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği.” İstanbul Hukuk Mecmuası 79, no. 4 (May. 2022): 1323-1356. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.4.0007


Harvard: Australian Style

Öztürk, İ & Sümer, AE 2021, 'Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği', İstanbul Hukuk Mecmuası, vol. 79, no. 4, pp. 1323-1356, viewed 26 May. 2022, https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.4.0007


Harvard: Author-Date Style

Öztürk, İ. and Sümer, A.E. (2021) ‘Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği’, İstanbul Hukuk Mecmuası, 79(4), pp. 1323-1356. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.4.0007 (26 May. 2022).


MLA

Öztürk, İlhami, and Arif Emre Sümer. Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği.” İstanbul Hukuk Mecmuası, vol. 79, no. 4, 2021, pp. 1323-1356. [Database Container], https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.4.0007


Vancouver

Öztürk İ, Sümer AE. Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği. İstanbul Hukuk Mecmuası [Internet]. 26 May. 2022 [cited 26 May. 2022];79(4):1323-1356. Available from: https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.4.0007 doi: 10.26650/mecmua.2021.79.4.0007


ISNAD

Öztürk, İlhami - Sümer, ArifEmre. Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği”. İstanbul Hukuk Mecmuası 79/4 (May. 2022): 1323-1356. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.4.0007



ZAMAN ÇİZELGESİ


Gönderim22.08.2021
İlk Revizyon18.10.2021
Son Revizyon19.10.2021
Kabul22.11.2021
Çevrimiçi Yayınlanma31.12.2021

LİSANS


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


PAYLAŞ




İstanbul Üniversitesi Yayınları, uluslararası yayıncılık standartları ve etiğine uygun olarak, yüksek kalitede bilimsel dergi ve kitapların yayınlanmasıyla giderek artan bilimsel bilginin yayılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. İstanbul Üniversitesi Yayınları açık erişimli, ticari olmayan, bilimsel yayıncılığı takip etmektedir.