Araştırma Makalesi


DOI :10.26650/mecmua.2021.79.2.0003   IUP :10.26650/mecmua.2021.79.2.0003    Tam Metin (PDF)

Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar

Özge Yücel

Tıbbi müdahaleler niteliği bakımından kişilik hakkına müdahale oluşturmaktadır ve bu nedenle kişilik hakkını ihlal etmemesi için öncelikle ve kural olarak ilgilinin onamının alınmış olması gereklidir. Tıbbi müdahalede biyoloji ve tıbbın elde ettiği nitelikli bilginin kullanımı sebebiyle onamın hukuka uygunluğu belirli özel koşulları gerekli kılmaktadır, bu koşullardan biri de onamın meşru bir amaca yönelik olarak verilmiş olmasıdır. Öte yandan biyoloji ve tıbba ilişkin özel, nitelikli bilgi toplumsal düzen açısından iktidar sahiplerine tehlikeli bir araç sunmaktadır. Onam yerine geçen hukuka uygunluk sebepleri anayasal ilkeler doğrultusunda yasallık, ölçülülük gibi kriterlere uygun olarak somutlaştırılarak kişilerin bedenleri üzerinde onam alınmaksızın müdahalede bulunulabilmektedir. Söz konusu hukuka uygunluk sebepleri, tıbbi müdahaleler söz konusu olduğunda üstün yarar kavramı altında özelleştirilebilmektedir. Onam alınmadan gerçekleştirilecek müdahale ilgilinin kendi yararına veya üçüncü bir kişi yararına olabildiği gibi genel olarak kamunun yararına da olabilir. Ne var ki gerçekte neyin hastalık olduğu veya hangi müdahalenin kime göre nasıl bir yarar sağlayacağı salt bilimsel değil, aynı zamanda politik bir meseledir. İlgilinin kendisiyle veya yasal temsilcisiyle çatışma içine düşülerek girişilen tıbbi müdahalelerin meşruluğunun sınırları eleştirel bir yaklaşımla değerlendirilmiştir.

DOI :10.26650/mecmua.2021.79.2.0003   IUP :10.26650/mecmua.2021.79.2.0003    Tam Metin (PDF)

Superior Interests as a Limitation on the Right to Refuse a Medical Treatment

Özge Yücel

Medical interventions constitute an intervention in personal rights in terms of the nature of medical interventions. Therefore, consent of the concerned person should be obtained as a rule to refrain from violating the right to personality. However, the lawfulness of consent requires specific conditions owing to the use of qualified information obtained by biology and medicine in medical intervention. One of such conditions is that consent should be given for a legitimate purpose. Conversely, qualified information obtained by biology and medicine offers decision-makers with a dangerous tool for structuring social order. The reasons for lawfulness replacing consent are embodied in accordance with certain criteria, such as legality and proportionality, in line with constitutional principles. However, in terms of medical interventions, the concept of superior interests may supersede the reasons for compliance with the law. The intervention to be carried out without consent can be either in the interest of a concerned person, a third person, or the public in general. However, which disease or form of intervention will benefit from whom is not only a scientific but also a political issue. Thus, the study critically evaluates the limitations of the legitimacy of medical interventions attempted by engaging in conflict with the person concerned or with a legal representative.


GENİŞLETİLMİŞ ÖZET


The values of personality are interrelated, a person’s body, mental existence, and social integrity are in constant interaction with one another; consequently, an intervention directed toward one affects the others. Similarly, medical intervention for physiological integrity exerts important effects on the psychosocial existence and integrity of a person. The nature of the method and information used are aspects that characterize intervention to personality values as medical intervention rather than the objective of the intervention or who conducts the intervention.

In general, a person exposed to an intervention using medical information is situated in a weak position owing to the lack of this information. Moreover, the fact that the relationship established with a patient or a counselee is at risk of exploitation is also based on this asymmetry. Such qualified information not only leads to the establishment of a hierarchical relationship but also is instrumentalized by the ruling owner for the continuity of order. Furthermore, obedience from individuals is transformed into a tool of social control over bodies through various arguments and medicine. Thus, the present study highlights the effects of social control motivation on the condition of usefulness in medical interventions from the viewpoint of biopolitics. When the conditions of the lawfulness of consent are reviewed using the aforementioned approach, interventions should not be considered necessary for health or beneficial in terms of health welfare. However, they should be oriented toward a legitimate purpose. When such interventions are declared necessary or beneficial for health in line with subjective evaluations, an unjustified restriction can be imposed on the right of individuals to determine their relations, body, and future. In other words, a certain lifestyle can be imposed on individuals. Moreover, it recommendations within interventions may change over time in terms of the nature of the disease and, therefore, cases that require medical intervention. Notably, medicine is extremely political, especially in terms of mental illnesses.

Although the concept of superior interests is arguably the mainstay of all medical interventions without consent, no real conflict exists in terms of the will of the person in terms of medical interventions for personal interests based on the assumed consent. This study discusses the legitimacy of medical interventions conducted without consent of the person or their legal representative. Moreover, distinguishing the criteria regarding conflict with legal representatives as discussed herein is necessary. However, legal representatives are not entitled to evaluate and make decisions arbitrarily because they make decisions for another person’s body and not theirs. The sole purpose of the powers granted to legal representatives is to protect the interests of mentally incapable persons, to allow the necessary interventions, and to prevent unnecessary interventions. At this point, if the mentally incapable person that requires intervention does not resist, refuse, and, therefore, does not engage in conflict, then the interests of the said person have decisive importance instead of the opinion of the legal representative. In this respect, the study discusses vaccines for infants and differentiates them from mandatory vaccines intended for adults. By contrast, in a situation where a competent person who is undergoing medical intervention is engaged in a conflict with him the legal representative, whether the consequences that may occur owing to the lack of intervention will damage the state power or the fundamental rights and freedoms of others should be examined. The rationale for preserving an abstract state power frequently does not serve other interests apart from disciplining people and obtaining their obedience.

If the benefits provided by an intervention are considerably nonsignificant in the face of the burdens that the intervention creates for the individual in the case of violation of autonomy, intervention should be avoided because it cannot be regarded with proportionality as per the Constitution. One of the aspects that must change is the regulation that envisages forced examination for victims of sexual violence because the compulsion of the victims will create secondary trauma and will lead to continued violence. Alternatively, the present study emphasizes that exceptions should not be made for the avoidance of intervention without consent. This condition applies to biological substance donation and experiments for scientific purposes only owing to the lack of moral justification for expecting an individual to make sacrifices despite the fact that the conditions of the person do not create a burden for society.


PDF Görünüm

Referanslar

  • Akbıyık C ve Aydın GS, ‘Hukuk Muhakemeleri Kanunu M.292 Uyarınca Kişilerden Soybağı Tespiti Amacıyla Zor Kullanılarak Kan veya Doku Alınmasının Kişilik Hakkını İhlal Edip Etmediği Sorunu’ (2014) 13(1) İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 7-31. google scholar
  • Aksoy Dursun S, ‘Soybağının Belirlenmesi Bakımından MK m. 284 ve HMK m. 292’nin Değerlendirilmesi’ (2012) 8(95-96) Kazancı Hakemli Hukuk Dergisi 109-124. google scholar
  • Aksoy İpekcioğlu P, ‘Vücuttan Örnek Alma İşleminin Hukuki Niteliği ve Anayasaya Uygunluğu’ (2013) 19(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi (Prof Dr Nur Centel’e Armağan) 1157-1175. google scholar
  • Akyüz E, Çocuk Hukuku Çocukların Hakları ve Korunması (3. Bası, Pegem 2013). google scholar
  • Badur E, Tıbbi Müdahaleye Rızanın Özellik Gösterdiği Haller (Seçkin 2017). google scholar
  • Belek İ, ‘İngiltere’de Kızamık Salgını ve Aşı Karşıtlığı’ (Sol Haber Portalı, 12 Ocak 2018) <https:// haber.sol.org.tr/dunya/ingilterede-kizamik-salgini-ve-asi-karsitligi-224706> Erişim Tarihi 27 Haziran 2020. google scholar
  • Çalışkan M, Madde Bağımlılığının Biyo-Psiko-Sosyal ve Hukuksal Analizi (Beta 2018). google scholar
  • Demirdoğan S ve Solmaz M, ‘Psikiyatride ‘Zorunlu Yatışlar’’ (2019) 32(2) Adli Tıp Dergisi 84-90. google scholar
  • Dumancı G, İnsan Konulu Klinik Araştırmalar ve Hukuki Boyutu (Legal 2020). google scholar
  • Dural M ve Öğüz, T, Türk Özel Hukuku Cilt II Kişiler Hukuku (20. Bası, Filiz 2019). google scholar
  • Dural M, Öğüz T ve Gümüş MA, Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku (13. Bası, Filiz 2018). google scholar
  • Elçin Grassinger G, Türk Medeni Kanununda Yer Alan Velayet Hükümleri Kapsamında Küçüğün Kişi Varlığının Korunması İçin Alınacak Tedbirler (On İki Levha 2009). google scholar
  • Erman B, ‘İnsan Üzerinde Deney ve Deneme Suçları’ (2016) 13(2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1-44. google scholar
  • Ertem B, Tıp Ceza Hukukunda Kendi Geleceğini Tayin Hakkının Yansıması Olarak Rıza ve Sınırları (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2015). google scholar
  • Foucault M, Hapishanenin Doğuşu Çev Mehmet Ali Kılıçbay (8. Bası, İmge 2019). google scholar
  • Foucault M, Biyopolitikanın Doğuşu College de France Dersleri 1978-1979 Çev Alican Tayla (İstanbul Bilgi Üniversitesi 2015). google scholar
  • Foucault M, Akıl Hastalığı ve Psikoloji Çev Emre Bayoğlu (5. Bası, Ayrıntı 2019). google scholar
  • Foucault M, Akıl ve Akıl Bozukluğu Klasik Çağda Deliliğin Tarihi Çev Mehmet Ali Kılıçbay (2. Bası, İmge 1995). google scholar
  • Froggett L ve Richards B, ‘Exploring the Bio-Psycho-Social’ (2002) 5(3) The European Journal of Psychotherapy, Counselling & Health 321-326. google scholar
  • Gözler K, Türk Anayasa Hukuku Dersleri (25. Bası, Ekin 2020). google scholar
  • Güngör HA, ‘Anayasa Mahkemesi’nin Topuk Kanı Testi ve Zorunlu Aşılama Uygulamaları Hakkındaki Kararlarına İlişkin Kısa Bir Değerlendirme’ (2018) 10(100) Fasikül Hukuk Dergisi 395-400. google scholar
  • Gürbüz N, Biyotıp Hukukunda İnsan Onuru (On İki Levha 2014). google scholar
  • Hakeri H, Tıp Hukuku El Kitabı (6. Bası, Seçkin 2013). google scholar
  • Helvacı S, Gerçek Kişiler (2. Bası, Arıkan 2007). google scholar
  • Işıl Ülman Y, ‘Kan ve Kan Ürünlerinin Transfüzyonu ve Tıbbi Etik’ (1998) 20 Damla Kan Merkezleri ve Transfüzyon Derneği Bülteni 1-4 <http://kmtd.org.tr/damla/20.pdf> Erişim Tarihi 5 Temmuz 2020. google scholar
  • Kalkan Oğuztürk B, Türk Medeni Hukukunda Biyoetik Sorunlar (Vedat 2011). google scholar
  • Kapani M, Kamu Hürriyetleri (7. Bası, Yetkin 1993). google scholar
  • Kara Kılıçarslan S, Kişilik Hakkına Saldırıda Üstün Nitelikte Özel ve Kamusal Yarar (On İki Levha 2015). google scholar
  • Kasapoğlu Turhan M, ‘İdari Kolluk Yetkisi Bağlamında Zorunlu Aşı Uygulaması’ (2019) 9(1) Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1-40. google scholar
  • Kaya Kızılırmak C, ‘Velayet Hakkının Kapsamı Çerçevesinde Bebeklik Dönemi Aşı Uygulamalarına Rızanın Esirgenmesi’ iç Abuzer Kendigelen ve Saibe Oktay Özdemir (edr), Prof. Dr. Feyzi Necmeddin Feyzioğlu’nun Anısına Armağan (On İki Levha 2020) 449-476. google scholar
  • Kılıçoğlu A, Medeni Hukuk Temel Kavramlar Başlangıç Hükümleri Kişiler Hukuku (Turhan 2016). Kızılarslan H, Ceza Muhakemesi, Adli Tıp, Adli Bilimlerde Vücut Muayenesi ve Örnek Alma (Doktrin ve Uygulama) (Kızılarslan 2007). google scholar
  • Kilkelly U, The right to respect for private and family life, A guide to the implementation of Article 8 of the European Convention on Human Rights (1st, Directorate General of Human Rights, Council of Europe 2003). google scholar
  • Kirkit E, Tıbbi Müdahalenin Hukuka Uygunluğu (Adalet 2016). google scholar
  • Koç A, ‘Michel Foucault’nun ‘Biyopolitika’ Kavramının Teorik Çerçevesi’ (2018) 2(2) Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi 193-218. google scholar
  • Koçak Süren Ö, ‘Organ ve Doku Naklinin Yasal ve Etik Açıdan İncelenmesi’ (2007) 73 TBB Dergisi 174-195. google scholar
  • Lemke T, Biyopolitika Çeviren Utku Özmakas (4. Bası, İletişim 2017). google scholar
  • Marmot M, ‘Giriş’ iç Michael Marmot ve Richard G Wilkinson (edr), Sağlığın Sosyal Belirleyicileri, Çeviri Editörleri İlker Kayı ve Yeşim Yasin (İnsev 2009) 13-17. google scholar
  • Marmot M, Siegrist J ve Theorell T, ‘Sağlık ve İş Yerindeki Psiko-Sosyal Ortam’ iç Michael Marmot ve Richard G Wilkinson (edr), Sağlığın Sosyal Belirleyicileri, Çeviri Editörleri İlker Kayı ve Yeşim Yasin (İnsev 2009) 119-153. google scholar
  • Metin S, Biyo-Tıp Etiği ve Hukuk (2. Bası, Betim 2019). google scholar
  • Nart S, Hekimin İlaç Tedavisinden Doğan Sorumluluğu (2. Bası, Adalet 2020). google scholar
  • Nart S, ‘Endikasyon Dışı İlaç Tedavisinde Hekimin ve İlaç Üreticisinin Hukuki Sorumluluğu’. (2017) 19 (Özel Sayı) DEÜHFD (Prof. Dr. Şeref Ertaş’a Armağan) 729-791. google scholar
  • Oğuzman K, Seliçi Ö ve Oktay-Özdemir S, Kişiler Hukuku (Gerçek ve Tüzel Kişiler) (19. Bası, Filiz 2020) google scholar
  • Orenstein GA ve Lewis L, ‘Eriksons Stages of Psychosocial Development’ (StatPearls, 9 March 2020) Treasure Island (FL): StatPearls Publishing <https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/ NBK556096/> Erişim Tarihi 9 Haziran 2020. google scholar
  • Özbilen AB, İnsan Kökenli Biyolojik Maddelere İlişkin Hukuki İşlemler (Vedat 2011). google scholar
  • Özbudun E, Türk Anayasa Hukuku (7. Bası, Yetkin 2002). google scholar
  • Özmakas U, Biyopolitika: İktidar ve Direniş Foucault, Agamben, Hardt-Negri (2. Bası, İletişim 2019). google scholar
  • Öztan B, Aile Hukuku (6. Bası, Turhan 2015). google scholar
  • Rose S ve Robinson C, ‘Beyond Essentialist Critiques: The Co-development of Individual and Society within Erik Erikson’s Psychosocial Theory of Identity Development’ iç SA Barab, KE Hay ve DT Hickey (edr), The International Conference of the Learning Sciences, Indiana University, Proceedings of ICLS 2006, Vol 2 (International Society of the Learning Sciences 2006) 620-626. google scholar
  • Sağlam M, ‘Ekim 2001 Tarihinde Yapılan Anayasa Değişiklikleri Sonrasında, Düzenlendikleri Maddede Hiçbir Sınırlama Nedenine Yer Verilmemiş Olan Temel Hak ve Özgürlüklerin Sınırı Sorunu’ (2002) 18(1) Anayasa Yargısı Dergisi 233-266. google scholar
  • Serim G, Roma İmparatorluk Döneminde Aile Hukukuna İlişkin Düzenlemeler (Lykeion 2018). google scholar
  • Serozan R, Medeni Hukuk Genel Bölüm Kişiler Hukuku (7. Bası, Vedat 2017). google scholar
  • Serozan R, Çocuk Hukuku (2. Bası, Vedat 2005). google scholar
  • Sert G, Uluslararası Bildirgeler ve Tıp Etiği Açısından Hasta Hakları (2. Bası, Seçkin 2019). google scholar
  • Sever DÇ, ‘COVID-19 Günlerinde İdare Hukuku: Salgınla Mücadelede Kolluk Yetkileri Üzerine Bir İnceleme’ (2020) 9(17) Anayasa Hukuku Dergisi 187-238. google scholar
  • Shaw M, Dorling D ve Smith GD, ‘Yoksulluk, Toplumsal Dışlanma ve Azınlıklar’ iç Michael Marmot ve Richard G Wilkinson (edr), Sağlığın Sosyal Belirleyicileri, Çeviri Editörleri İlker Kayı ve Yeşim Yasin (İnsev 2009) 226-256. google scholar
  • Stanek L, ‘Biopolitics of Scale: Architecture, Urbanism, the Welfare State and After’ iç Jakob Nilsson ve Sven-Olov Wallenstein (edr), Foucault, Biopolitics, and Governmentality (Södertörn University 2013) 105-122. google scholar
  • Szasz T, Deliliğin İmalatı Çeviren Gözde Genç (Yerdeniz 2007). google scholar
  • Szasz T, Yalanlar Bilimi Psikiyatri Çeviren Nur Küçük (Aylak Kitap 2013). google scholar
  • Şen E ve Bodur FB, ‘Devletin Yaşam Hakkını Koruma Zorunluluğu’ (2017) 12(132) Terazi Hukuk Dergisi 125-131. google scholar
  • Şenocak Z, ‘Küçüğün Tıbbi Müdahaleye Rızası’ (2001) 50(4) AÜHFD 65-80. google scholar
  • Tanör B ve Yüzbaşıoğlu N, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (19. Bası, Beta 2019). google scholar
  • Tüzüner Ö, Adli Genetik ve Tıbbi Biyoloji Bilimlerinin Soybağı Hukukuna Etkisi (Filiz 2016). google scholar
  • Yücel Ö, Ayırt Etme Gücünden Yoksun Kişiler Adına Alınan Tıbbi Kararlarda Özerklik Hakkının Korunması ve Hasta Talimatları (Seçkin 2018). google scholar
  • Yüksel H, Kişilik Hakkı İhlali Kapsamında İnsan Üzerinde Yapılan Deneyler ve Hukuki Sonuçları (On İki Levha 2017). google scholar

Atıflar

Biçimlendirilmiş bir atıfı kopyalayıp yapıştırın veya seçtiğiniz biçimde dışa aktarmak için seçeneklerden birini kullanın


DIŞA AKTAR



APA

Yücel, Ö. (2021). Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar. İstanbul Hukuk Mecmuası, 79(2), 441-483. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0003


AMA

Yücel Ö. Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar. İstanbul Hukuk Mecmuası. 2021;79(2):441-483. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0003


ABNT

Yücel, Ö. Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar. İstanbul Hukuk Mecmuası, [Publisher Location], v. 79, n. 2, p. 441-483, 2021.


Chicago: Author-Date Style

Yücel, Özge,. 2021. “Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar.” İstanbul Hukuk Mecmuası 79, no. 2: 441-483. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0003


Chicago: Humanities Style

Yücel, Özge,. Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar.” İstanbul Hukuk Mecmuası 79, no. 2 (Jun. 2022): 441-483. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0003


Harvard: Australian Style

Yücel, Ö 2021, 'Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar', İstanbul Hukuk Mecmuası, vol. 79, no. 2, pp. 441-483, viewed 30 Jun. 2022, https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0003


Harvard: Author-Date Style

Yücel, Ö. (2021) ‘Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar’, İstanbul Hukuk Mecmuası, 79(2), pp. 441-483. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0003 (30 Jun. 2022).


MLA

Yücel, Özge,. Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar.” İstanbul Hukuk Mecmuası, vol. 79, no. 2, 2021, pp. 441-483. [Database Container], https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0003


Vancouver

Yücel Ö. Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar. İstanbul Hukuk Mecmuası [Internet]. 30 Jun. 2022 [cited 30 Jun. 2022];79(2):441-483. Available from: https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0003 doi: 10.26650/mecmua.2021.79.2.0003


ISNAD

Yücel, Özge. Tıbbi Müdahalelerde Onam Hakkının Sınırı Olarak Üstün Yarar”. İstanbul Hukuk Mecmuası 79/2 (Jun. 2022): 441-483. https://doi.org/10.26650/mecmua.2021.79.2.0003



ZAMAN ÇİZELGESİ


Gönderim01.09.2020
Kabul12.04.2021
Çevrimiçi Yayınlanma25.05.2021

LİSANS


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


PAYLAŞ




İstanbul Üniversitesi Yayınları, uluslararası yayıncılık standartları ve etiğine uygun olarak, yüksek kalitede bilimsel dergi ve kitapların yayınlanmasıyla giderek artan bilimsel bilginin yayılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. İstanbul Üniversitesi Yayınları açık erişimli, ticari olmayan, bilimsel yayıncılığı takip etmektedir.