CHAPTER


DOI :10.26650/BS/AA14.2021.001-1.16   IUP :10.26650/BS/AA14.2021.001-1.16    Full Text (PDF)

“Emotional Commitment” in a “spiritual Gate” or “Critical Separation” in the “underground Corridor”: Suleymaniye as a Site Of Memory

Zeynep Kevser Şerefoğlu Danış

How do we remember? Maurice Halbwachs argues that memory is social, not individual. According to him, memories are remembered at the social level, in the social context, and in the social class. Memory is not an “individual retention” of past periods, but a “collective reproduction” of them. Therefore, thanks to memories, a nation is made. With the help of memorials, museums, and selected and marked spaces, people form their nation and the cultural memory of society is formed with these mental schemes. Pierre Nora, who sees the site of memory formed in the process as “castles on which we are based,” says that, “if these castles were not in danger, we would not need to build them anymore.” “Because there are no memory media anymore,” he writes, “there are site of memory.” On the other hand, in the process collective memory may also be subjected to change and transformation, during the radical changes occurring in the social structure and forms of social relations, collective memory may also be subjected to change and transformation with the change of the social framework. Individual consciousness can converge not only with its own group, but also with the collective memory of external influences. Perceptions of site of memory may also differ. In this study, I will try to examine how Süleymaniye is handled as a site of memory in Orhan Pamuk’s novel Kara Kitap and Yahya Kemal’s poem Süleymaniye’de Bayram Sabahı. In Süleymaniye’de Bayram Sabahı, space is built within the framework of “emotional commitment” that rebuilds collective memory. History is told with positive emotions, accompanied by heroes from temporal space. In Kara Kitap, the same space is built with hopeless and lifeless skeletons instead.


DOI :10.26650/BS/AA14.2021.001-1.16   IUP :10.26650/BS/AA14.2021.001-1.16    Full Text (PDF)

“Uhrevi Bir Kapı”da “Duygusal Bağlılık” Yahut “Yer Altı Dehlizi”nde “Eleştirel Ayrılık”: Bir Hafıza Mekânı Olarak Süleymaniye

Zeynep Kevser Şerefoğlu Danış

Nasıl hatırlıyoruz? Maurice Halbwachs, hafızanın bireysel değil, toplumsal olduğunu ileri sürer. Ona göre, hatıralar toplumsal düzeyde, sosyal bağlamda ve sosyal sınıf içinde hatırlanır. Hafıza, geçmişe ait dönemlerin “bireysel düzeyde muhafazası” değil, bunların “kolektif surette bir yeniden üretimi”dir. Dolayısıyla hatıralar sayesinde bir milletin ferdi olunur. Anma törenleri, müzeler, seçilmiş/ işaretlenmiş mekânlar yardımıyla insanların millet olduğu ve toplumun kültürel hafızasının bu zihinsel şemalarla oluştuğu dile getirilir. Süreç içinde oluşan hafıza mekânlarını, “üzerine dayandığımız kaleler” olarak gören Pierre Nora da, “eğer bu kalelerin korudukları şey tehlikede olmasaydı onları inşa etmeye artık ihtiyacımız da olmazdı” der. “Artık hafıza ortamları olmadığı için hafıza mekânları vardır.” Öte yandan, kuşaklar arasındaki doğrudan veya dolaylı iletişimin daha az olduğu süreçlerde, sosyal yapıda ve sosyal ilişki biçimlerinde ortaya çıkan radikal değişimler esnasında, sosyal çerçevenin değişmesiyle, kolektif hafıza da değişime, dönüşüme maruz kalabilir. Bireysel bilinç, kendi gurubunun değil, dışardan etkilerin kolektif hafızasıyla da yakınlaşabilir. Hafıza mekânlarına ilişkin algılar da farklılaşabilir. Bu çalışmada, Yahya Kemal’in “Süleymaniye`de Bayram Sabahı” şiiri ile Orhan Pamuk’un Kara Kitap romanında bir hafıza mekânı olarak Süleymaniye’nin nasıl ele alındığı incelenmeye çalışılacaktır. “Süleymaniye’de Bayram Sabahı”nda, mekânın, “gökyüzüne açılan uhrevi kapı” aralığından, kolektif hafızayı yeniden inşa eden “duygusal bağlılık” ile örüldüğü, tarihin, zamansal uzamdan kopup gelen “nefer” kahramanlar eşliğinde olumlu duygularla dizelere döküldüğü dikkat çekerken; Kara Kitap’ta aynı mekânın, yer altı dehlizlerine doğru inen yolda, neferin yerini alan cansız, umutsuz mankenlerle, ruhtan arınmış iskeletlerle, kurşun askerle, âdeta utanç çehresinde, genel kabulden “eleştirel ayrılık” çerçevesinde kurgulandığı görülür.



References

  • Adıvar, H. E. (2016). Mor Salkımlı Ev. İstanbul: Can Yayınları. google scholar
  • Ağır, A. (2009). Düşten Ulus-Devlete Yahya Kemal’in Şiirleri. Türkbilig, 18, 1-12. google scholar
  • Assmann, J. (2015). Kültürel Bellek, Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik. İstanbul: Ayrıntı Yayınları. google scholar
  • Atakay, K. (2013). Kara Kitap’ın Sırrı. Nükhet Esen (Ed.) Kara Kitap Üzerine Yazılar içinde (s. 36-47). İstanbul: İletişim Yayınları. google scholar
  • Banarlı, N. S. (1960). Yahya Kemal’in Hatıraları. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti. google scholar
  • Banarlı, N. S. (1965). Yahya Kemal’in Tarih Düşünceleri. Hayat Tarih Mecmuası, 11, s. 11. google scholar
  • Banarlı, N. S. (1984). Bir Dağdan Bir Dağa. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat. google scholar
  • Banarlı, N.S. (2007). Edebiyat Sohbetleri. Kubbealtı Neşriyatı. google scholar
  • Bergson, H. (2007). Madde ve Bellek (I. Ergüden, Çev.) Ankara: Dost Kitabevi Yayınları. google scholar
  • Beyatlı, Y. K. (1974a). Aziz İstanbul. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat. google scholar
  • Beyatlı, Y. K. (1974b). Kendi Gök Kubbemiz. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat. google scholar
  • Beyatlı, Y. K. (1985). Eğil Dağlar. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat. google scholar
  • Beyatlı, Y. K. (2017). Tarih Musâhabeleri. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat. google scholar
  • Bora T., Konaran B. (2006). Nostalji ve Muhafazakârlık ‘Mâzi Cenneti’. Ahmet Çiğdem. (Ed.) Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce 5: Muhafazakârlık içinde (s. 234-248.) İstanbul: İletişim Yayınları. google scholar
  • Boym, S. (2009). Nostaljinin Geleceği. (F. B. Aydar, Çev.) İstanbul: Metis Yayınları. google scholar
  • Connerton, P. (1999). Toplumlar Nasıl Anımsar? (A. Şenel, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınevi. google scholar
  • Connerton, P. (2012). Modernite Nasıl Unutturur? (K. Kelebekoğlu, Çev.). İstanbul: Sel Yayıncılık. google scholar
  • Diker H. F., Cünük, C. N. (2017). Aynı Mekânda, Ayrı Zamanlardaki “Komşuluk”: İstanbul’da Süleymaniye Semti Örneği, X. Uluslararası Sinan Sempozyumu Bildiri Kitabı, Edirne: Trakya Üniversitesi Matbaası, s. 257-266. google scholar
  • Doğan, Z. (2011). Orhan Pamuk Romanında Tarih ve Kimlik Söylemi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Doktora Programı, Basılmamış Doktora Tezi. google scholar
  • Ecevit, Y. (2008). Orhan Pamuk’u Okumak. İstanbul: İletişim Yayınları. google scholar
  • Fedayi, C. (2010) Modernleşme, Toplumsal Hafıza ve Yahya Kemal. Muhafazakâr Düşünce, 24, 149-176. google scholar
  • Göknar, E. (2006) Orhan Pamuk and the Ottoman Theme, World Literature Today, 80(6), 34-38. google scholar
  • Hadzibegovic, D. (2013). Kara Kitap’ın Sırları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. google scholar
  • Halbwachs, M. (2019). Hafızanın Toplumsal Çerçeveleri. (Büşra Uçar, Çev.) Ankara: Heretik Yayınları. google scholar
  • Hisar, A. Ş. (1979). Ahmet Haşim, Yahya Kemal’e Veda. İstanbul: Ötüken Yayınları. google scholar
  • Huyssen, A. (1999). Alacakaranlık Anıları “Bellek Yitimi Kültüründe Zamanı Belirlemek”, İstanbul: Metis Yayınları. google scholar
  • Huyssen, A. (2003). Urban Palimpsests and The Politics of Memory, Stanford, Calif.: Stanford University Press. google scholar
  • Karaaslan, F. (2014). Modern Dünyada Toplumsal Hafıza ve Dönüşümü. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Anabilim Dalı, Basılmamış Doktora Tezi. google scholar
  • Nora, P. (2006). Hafıza Mekânları. (Mehmet Emin Özcan, Çev.) Ankara: Dost Kitabevi. google scholar
  • Pamuk, O. (2013). Kara Kitap. İstanbul: İletişim Yayınları. google scholar
  • Pamuk, O. (2018). Öteki Renkler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. google scholar
  • Parla, J. (2018). Orhan Pamuk’ta Yazıyla Kefaret. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. google scholar
  • Ran, N. H. (1935a). Sinan’a Ağıt. Tan Gazetesi, 13.08.1935. google scholar
  • Ran, N. H. (1935a). Süleyman ve Süleymaniye. Akşam Gazetesi, 25.02.1935. google scholar
  • Şener, S. (2013). İşaretleri Değerlendirme Kitabı. Nükhet Esen (Ed.) Kara Kitap Üzerine Yazılar içinde. İstanbul: İletişim Yayınları. google scholar
  • Taşdelen, V. (2009). Yahya Kemal’in Şiirinde Zaman. Hece, 145, s. 52-57. google scholar
  • Topçu, N. (1998). Bergson. İstanbul: Dergâh Yayınları. google scholar


SHARE




Istanbul University Press aims to contribute to the dissemination of ever growing scientific knowledge through publication of high quality scientific journals and books in accordance with the international publishing standards and ethics. Istanbul University Press follows an open access, non-commercial, scholarly publishing.