Research Article


DOI :10.26650/artsanat.2019.11.0005   IUP :10.26650/artsanat.2019.11.0005    Full Text (PDF)

An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture

Ayşe Denknalbant Çobanoğlu

Silivrikapı Hadım İbrahim Pasha Mosque (1551) was built as a vizier structure by Mimar Sinan during his tenure as Chief Architect and has a single minaret and domes on a square layout plan. The mosque was characterized in several studies and concluded to be the pioneer of mosques with eight buttresses in terms of dome structure. The inner space features deep niches with pointed arches between protruding columns on the walls, which somewhat expand the space. The thick columns reach upwards to carry the dome placed on corner squinches. Buildings with similar layout plans and dome-bearing structures are observed in the development of Classical Ottoman Architecture, especially during the period of Mimar Sinan’s influence as the Chief Architect. Dome-bearing system of the octagonal column layout in Silivrikapı Hadım İbrahim Pasha Mosque is also seen in the Canbolat Pasha Mosque in Kilis, the Behram Pasha Mosque in Diyarbakır, Ali Pasha Mosque in Tokat, Dukakinzade (Al-Adiliyah) Mosque in Aleppo and Behram Pasha (Behramiyah) Mosque in Aleppo. The columns, adjacent to the wall, ascend to the cover and form the dome-bearing structure. However, characteristics of a second group of structures are mistaken for the former group at the lower window level. These structures have platforms on interior niches on the protruding columns in the walls and the columns do not go up any further. Therefore, the domes of these structures (the Bali Pasha Mosque in Fatih, the Hacı Doğan Mosque in Kayseri, the Abdul-Qadir Gilani Mosque in Baghdad) are carried by pendentives or squinches instead of a system also supported by buttresses, seen in the aforementioned examples. Thus, there are two variations that appear to be similar on the layout plan but differ in dome-bearing structures. The fact that this layout type is observed at various places from the second half of the 16th century onwards in capital city Istanbul, Anatolia and the centers of other Ottoman provinces (Baghdad and Aleppo) indicates that the type was preferred in practice for a period of time. 

DOI :10.26650/artsanat.2019.11.0005   IUP :10.26650/artsanat.2019.11.0005    Full Text (PDF)

Silivrikapı Hadım İbrahim Paşa Camii’nin Plan Özellikleri ve Klasik Dönem Osmanlı Mimarlığı İçinde Benzer Örnekler Üzerine Bir Değerlendirme

Ayşe Denknalbant Çobanoğlu

Silivrikapı Hadım İbrahim Paşa Camii (1551) Mimar Sinan’ın Mimarbaşı olduğu dönemde inşa edilmiş tek minareli, kare planlı, kubbeli bir vezir yapısıdır. Cami, plan özellikleri dolayısıyla çeşitli araştırmalara konu olmuş, kubbesinin strüktürü açısından sekiz destekli camilerin öncüsü olarak değerlendirilmiştir. Yapının harim mekânında, duvarlardan çıkıntılı olarak yerleştirilen payeler arasında sivri kemerli derin nişler oluşmuş, bu şekilde iç mekânda kısmen de olsa bir genişleme sağlanmıştır. Kalın tutulan duvar payeleri yukarı doğru devam etmekte ve köşelerdeki tromplara oturan kubbeyi taşımaktadır. Klasik Dönem Osmanlı Mimarlığı içinde, özellikle Mimar Sinan’ın mimarbaşı olduğu ve ekolünün devam ettiği yıllardaki gelişim incelendiğinde benzer plan özelliklerine ve kubbeyi taşıyan strüktüre sahip yapılar karşımıza çıkmaktadır. Silivrikapı Hadım İbrahim Paşa Camii’ndeki duvar payelerinin oluşturduğu sekizgen şemanın kubbeyi taşıma sistemi; Kilis Canbolat Paşa Camii, Tokat Ali Paşa Camii, Diyarbakır Behram Paşa Camii, Halep Dukakinzade (Adiliye) Camii ve Halep Behram Paşa Camii’nde de görülmektedir. Bu yapılarda duvara bitişen payeler üst örtüye kadar yükselmekte ve kubbeyi taşıyan strüktürü oluşturmaktadır. Ancak alt sıra pencere hizasında bu plan tipine benzer gibi görülen ikinci bir grup yapı da ilk grup yapılarıyla karıştırılarak aynı özellikler gösterdiği zannedilmektedir. Oysa bu yapılarda duvarlara çıkıntılı olarak yerleştirilen payelerin iç mekânda oluşturduğu nişlerin üzerinde mahfil bulunmakta ve yukarıya doğru payeler devam etmemektedir. Dolayısı ile de esasında farklı plan ve iç mekân tesiri gösteren bu yapılarda (Fatih Bali Paşa Camii, Kayseri Hacı Doğan Camii ve Bağdat Abdülkadir Geylani Camii) kubbe, diğer örneklerde olduğu gibi ayakların da destek olduğu bir sistemle değil, pandantif ya da tromplarla duvarlar tarafından taşınmaktadır. Böylece, plan üzerinde aynıymış gibi görünen ancak kubbeyi taşıma strüktürleri açısından farklı olan iki varyasyon karşımıza çıkmaktadır. Bu plan tipinin XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Başkent İstanbul’da, Anadolu’da ve Osmanlı’nın hâkimiyetindeki eyalet merkezlerinde (Bağdat ve Halep) çeşitli kereler karşımıza çıkması, bir dönem uygulama olarak tercih edildiğini göstermektedir.


PDF View

References

  • AKÇIL HARMANKAYA, N. Çiçek, Mimar Sinan Camilerinde Sembolizm, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk İslam Sanatları Anabilim Dalı, Doktora Tezi, İstanbul 2017. google scholar
  • AKÇIL HARMANKAYA, N. Çiçek, Mimar Sinan Camilerinde Sembolizm, İstanbul 2018. google scholar
  • AKİS, Metin, “İ. Hakkı Konyalı Armağanına Katkı: Kilis Sancağında Canbolat Oğulları Ailesinin Yönetimi”, Şehirlerin Sevdalısı İbrahim Hakkı Konyalı Armağanı, Konya 2015, s. 391-404. google scholar
  • ALTUN, Ara, Ortaçağ Türk Mimarisinin Anahatları İçin Bir Özet, İstanbul 1988. google scholar
  • ASLANAPA, Oktay, Osmanlı Devri Mimarisi, İstanbul 1986. google scholar
  • ATASEVER, Gülümser, Kilis’de Türk Mimari Eserleri, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Türk Sanatı Kürsüsü Lisans Tezi, İstanbul 1969. google scholar
  • BATUR, Selçuk, “Osmanlı Camilerinde Sekizgen Ayak Şemasının Gelişmesi Üzerine”, Anadolu Sanatı Araştırmaları, I, İstanbul 1968, s. 139-163. google scholar
  • BAYRAK, Meral FERLİBAŞ, “Halep’te XVIII. Yüzyıla Ait Bir Vakıf Örneği: Vezir Osman Paşa Külliyesi”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, S. 22, İstanbul 2010, s. 27-84. google scholar
  • BEYSANOĞLU, Şevket, Anıtları ve Kitabeleri ile Diyarbakır Tarihi Akkoyunlular’dan Cumhuriyet’e Kadar, C. 2, Ankara 1996. google scholar
  • CEZAR, Mustafa, “Türk Mimarisinde Kubbe”, Türkiyemiz, C. IX, S. 27, Ankara 1979, s. 32-38. DÜNDAR, Abdülkadir, Kilis’teki Osmanlı Devri Mimari Eserleri, Ankara 1999. google scholar
  • ERDOĞAN, Meryem KAÇAN, “XVI. Yüzyılda Halep’te Bir Osmanlı Vakfı: Behram Paşa Külliyesi”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, S. 22, İstanbul 2010, s. 1-26. google scholar
  • EROĞLU, Süreyya, “Kilis Tekke (Canpolat Paşa) Camisi’nin Mimarisi ve Süslemesi”, 21. Uluslararası Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu 25-27 Ekim 2017, Antalya 2017 (Bildiri kitabı baskıda). google scholar
  • ERTUNGA, Alper, Kayseri Camileri, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Türk İslam Sanatı Kürsüsü Lisans Tezi, İstanbul 1974. google scholar
  • ERZİ İhsan, Camilerimiz Ansiklopedisi, C. 1, İstanbul 1987. google scholar
  • ESİN, Emel, “Türk Kubbesi (Gök-Türklerden Selçuklulara Kadar)”, Selçuklu Araştırmaları Dergisi, C. 3, Ankara 1971, s. 158-182. google scholar
  • EYİCE, Semavi, “Ali Paşa Camii”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 2, İstanbul 1989, s. 430-431. google scholar
  • EYİCE, Semavi, “İstanbul’da Bali Paşa Camii ve Mimar Sinan”, Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu’na Armağan, İstanbul 1991, s. 507-524. google scholar
  • EYİCE Semavi, “Bali Paşa Camii”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C. 2, İstanbul 1994, s. 27-28. google scholar
  • EYİCE, Semavi, “İbrahim Paşa Külliyesi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 21, İstanbul 2000, s. 341-343. google scholar
  • GABRİEL, Albert L., Monuments Turcs d’Anatolie, Paris 1931, Anadolu’da Türk Anıtları Kayseri, Çev. M. Akif Tütenk, Haz. Faruk Yaman, Kayseri 2009. google scholar
  • GÜNKUT, B., Diyarbekir Tarihi, Diyarbakır 1937. google scholar
  • HADJAR, A., Historical Monuments of Aleppo, Translated by Khaled Al-Jbaili, Aleppo 2006. google scholar
  • İŞMEN, Duran, Hadım İbrahim Paşa Külliyesi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Mezuniyet Tezi, İstanbul 1966. google scholar
  • JASSER Lamia; KHALAF, Salem; SABBAĞ, Abbas; MAMO, Adnan, Halep’te Osmanlı Döneminde İnşa ve Tadil Edilen Mimari Eserlerin Envanteri, Ed. Ahmet Özpay, H. İbrahim Yakar, Gaziantep 2010. google scholar
  • KAFESÇİOĞLU, Çiğdem, “In Image of Rûm: Ottoman Architectural Patronage in Sixteenth Century and Damascus”, Muqarnas, V. 16, 1997, s. 70-96. google scholar
  • KAZAN, Hilal, “İstanbul’da Bâli Paşa Vakfiyesi ve Yeni Bilgiler”, Vakıflar Dergisi, S. 29, Ankara 2005, s. 55-75. google scholar
  • KONYALI, İbrahim Hakkı, Abideleri ve Kitabeleri ile Kilis Tarihi, İstanbul 1968. google scholar
  • KUBAN, Doğan, Osmanlı Dini Mimarisinde İç Mekan Teşekkülü (Rönesansla Bir Mukayese), İstanbul 1958. google scholar
  • KURAN, Aptullah, Mimar Sinan, Ankara 1987. google scholar
  • MEİNECKE, Michael, “Syrian Blue and White Tiles of the 9th/15th Century”, Damaszener Mittellungen, 3, 1988, s. 203-214. google scholar
  • MÜLAYİM, Selçuk, “Kubbe”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 26, Ankara 2002, s. 300-303. google scholar
  • NECİPOĞLU, Gülru, Sinan Çağı Osmanlı İmparatorluğu’nda Mimarî Kültür, İstanbul 2013. google scholar
  • OKÇUOĞLU, Tarkan, Anadolu Selçuklu Mescitlerinde Kubbeye Geçiş Alanının Değerlendirilmesi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1995. google scholar
  • OKÇUOĞLU, Tarkan, “Hadım İbrahim Paşa Camii”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C. 3, İstanbul 1994, s. 490-491. google scholar
  • ÖNKAL, Hakkı, Anadolu Selçuklu Türbeleri, İstanbul 2015. google scholar
  • RABY, J., “Diyarbakır, a Rival to İznik”, İstanbuler Mittelungen, 27/28, Tübingen, 1977-78, s. 439-459. google scholar
  • SEÇGİN, Nuri, Tokat’taki Türk Mimari Eserleri, Mimar Sinan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Türk ve İslam Sanatları Programı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1993. google scholar
  • SÖZEN, Metin, Diyarbakır’da Türk Mimarisi, İstanbul 1971. google scholar
  • TANMAN, M. Baha, “Hekimoğlu Ali Paşa Camii’ne İlişkin Bazı Gözlemler”, Aslanapa Armağanı, İstanbul 1996, s. 253-280. google scholar
  • TEKİN, Kemal Hakan, Halep’teki Osmanlı Dönemi Dini Eserleri, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı Doktora Tezi, Kayseri 2008. google scholar
  • TUNCER, Orhan Cezmi, “Batıda Merkezi Kubbe ve Koca Sinan’ın Mekân Kavramı”, Sanat Tarihi Yıllığı, S. 12, İstanbul 1983, s. 149-160. google scholar
  • TUNCER, Orhan Cezmi, Diyarbakır Camileri Mukarnas Geometri Orantı, Diyarbakır 1996. google scholar
  • ULUÇAM, Abdüsselam, “Bağdad’da Abdülkadir Geylanî (K. S.) Külliyesi”, Vakıflar Dergisi, S. 20, Ankara 1988, s. 63-84. google scholar
  • ULUÇAM, Abdüsselam, Irak’taki Türk Mimari Eserleri, Ankara 1989. google scholar
  • UYSAL, Ali Osman, “Tokat’taki Osmanlı Camileri”, Türk Tarihinde ve Kültüründe Tokat Sempozyumu, Ankara 1987, s. 313-364. google scholar
  • YAZICI, Yalçın, Tokat’ta Osmanlı Devri Mimari Eserleri, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk İslam Sanatı Kürsüsü Lisans Tezi, İstanbul 1966. google scholar
  • YENİŞEHİRLİOĞLU, Filiz, “Les Revetement de Ceramiques Dans Les Edifices Ottomans de Diyarbakır au XVI e Siecle”, Ars Turcica, Akten des VI. Inetrnalen Kongresses für Türksche Kunst, Münih 1987, s. 368-393. google scholar
  • YETKİN, Suut Kemal, “Beylikler Devri Mimarisinin Klasik Osmanlı Sanatını Hazırlayışı”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C. 4, S. 3, Ankara 1955, s. 39-43. google scholar
  • YETKİN, Şerare, “İstanbul Silivrikapı’daki Hadım İbrahim Paşa Camii’nin Çinilerindeki Özellikler”, Sanat Tarihi Yıllığı, S. 13, İstanbul 1988, s. 199-211. google scholar
  • YÜKSEL, Aydın, Osmanlı Mimarisi: II. Bayezıd, Yavuz Selim Devri, İstanbul 1983. google scholar
  • YÜKSEL, İ. Aydın, Osmanlı Mimarisinde Kânûnî Sultan Süleyman Devri (926-974/1520- 1566) İstanbul, C. VI, Ankara 2004. google scholar

Citations

Copy and paste a formatted citation or use one of the options to export in your chosen format


EXPORT



APA

Denknalbant Çobanoğlu, A. (2019). An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture. Art-Sanat, 0(11), 101-140. https://doi.org/10.26650/artsanat.2019.11.0005


AMA

Denknalbant Çobanoğlu A. An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture. Art-Sanat. 2019;0(11):101-140. https://doi.org/10.26650/artsanat.2019.11.0005


ABNT

Denknalbant Çobanoğlu, A. An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture. Art-Sanat, [Publisher Location], v. 0, n. 11, p. 101-140, 2019.


Chicago: Author-Date Style

Denknalbant Çobanoğlu, Ayşe,. 2019. “An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture.” Art-Sanat 0, no. 11: 101-140. https://doi.org/10.26650/artsanat.2019.11.0005


Chicago: Humanities Style

Denknalbant Çobanoğlu, Ayşe,. An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture.” Art-Sanat 0, no. 11 (Feb. 2023): 101-140. https://doi.org/10.26650/artsanat.2019.11.0005


Harvard: Australian Style

Denknalbant Çobanoğlu, A 2019, 'An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture', Art-Sanat, vol. 0, no. 11, pp. 101-140, viewed 4 Feb. 2023, https://doi.org/10.26650/artsanat.2019.11.0005


Harvard: Author-Date Style

Denknalbant Çobanoğlu, A. (2019) ‘An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture’, Art-Sanat, 0(11), pp. 101-140. https://doi.org/10.26650/artsanat.2019.11.0005 (4 Feb. 2023).


MLA

Denknalbant Çobanoğlu, Ayşe,. An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture.” Art-Sanat, vol. 0, no. 11, 2019, pp. 101-140. [Database Container], https://doi.org/10.26650/artsanat.2019.11.0005


Vancouver

Denknalbant Çobanoğlu A. An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture. Art-Sanat [Internet]. 4 Feb. 2023 [cited 4 Feb. 2023];0(11):101-140. Available from: https://doi.org/10.26650/artsanat.2019.11.0005 doi: 10.26650/artsanat.2019.11.0005


ISNAD

Denknalbant Çobanoğlu, Ayşe. An Evaluation of Characteristics of The Plan of Silivrikapi Hadim İbrahim Pasha Mosque and Similar Examples in Ottoman Architecture”. Art-Sanat 0/11 (Feb. 2023): 101-140. https://doi.org/10.26650/artsanat.2019.11.0005



TIMELINE


Submitted17.12.2018
Accepted10.01.2019

LICENCE


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


SHARE




Istanbul University Press aims to contribute to the dissemination of ever growing scientific knowledge through publication of high quality scientific journals and books in accordance with the international publishing standards and ethics. Istanbul University Press follows an open access, non-commercial, scholarly publishing.