Araştırma Makalesi


DOI :10.26650/anar.2022.1142576   IUP :10.26650/anar.2022.1142576    Tam Metin (PDF)

Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi

Rabia Akarsu

Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi’nin en büyük ovalarından Erzurum Ovası’nın batı kesiminde yer alan Çiğdemli Höyük, Karaz kültüründen başlayarak Demir Çağları sonuna kadar kesintisiz olarak yerleşim görmüştür. Aynı zamanda Ortaçağ’a ait izler de mevcuttur. 1997 yılında Prof. Dr. Mehmet Karaosmanoğlu’nun bilimsel danışmanlığında kısa süreli bir kurtarma kazısı gerçekleştirilmiştir. Aynı zamanda 2001 yılında yine Prof. Dr. Mehmet Karaosmanoğlu başkanlığında bu kez Erzurum Ovası’ndaki yüzey araştırmasında Çiğdemli Höyük’ten çok sayıda seramik malzemesi toplanmıştır. Çiğdemli Höyük seramik malzemesi üzerinde değerlendirmelerin yapıldığı ve Doğu Anadolu’da çok benzeri olmayan biçimde Demir Çağlarının her üç evresinin tespit edildiği bu çalışmanın, konu ile ilgili yapılacak araştırmalara ışık tutacağına inanılmaktadır.

DOI :10.26650/anar.2022.1142576   IUP :10.26650/anar.2022.1142576    Tam Metin (PDF)

An Evaluation of Iron Age Ceramic Materials from the Erzurum-Çiğdemli Mounds in the Northeast Anatolia Region

Rabia Akarsu

The Çiğdemli Mound is located in the western part of Erzurum Plain, one of the largest plains of the Northeast Anatolia Region. It was uninterruptedly inhabited from the Bronze Age to the end of the Iron Age. Traces are also found from the Middle Ages. In 1997, a short-term salvage excavation was carried out under the scientific consultancy of Prof. Dr. Mehmet Karaosmanoğlu. At the same time, a large number of ceramic materials were collected from the Çiğdemli Mound during the survey of the Erzurum Plain in 2001, again under the direction of Prof. Dr. Mehmet Karaosmanoğlu. This study makes evaluations of the Çiğdemli Höyük ceramic materials that have been determined to have come from all three phases of the Iron Age and to be very dissimilar in Eastern Anatolia and is thought to be able to shed light on future research to be done on this subject.


GENİŞLETİLMİŞ ÖZET


Erzurum is one of the largest cities in the East Anatolia Region and has strategic importance due to its position on the transition roads, which have enabled the establishment of political, cultural, and commercial relations to the north, south, east, and west. The Erzurum region has been inhabited continuously since the Paleolithic Age and is an important center where the interactions of many cultures with one another can be detected. Despite all this importance, the Northeast Anatolian Region in which Erzurum is located has been less explored archaeologically than other parts of East Anatolia. Despite the little amount of research, many early period settlements are known to have been identified during surveys. One of these is the Çiğdemli Mound located within the borders of Erzurum province and where a short-term rescue excavation had been carried out. Today, a settlement is still found in Çiğdemli District on the southern section of the mound. Based on the short-term rescue excavations and ceramic materials that were found there, an uninterrupted settlement can be said to have occurred at the mound up to the end of the Iron Age as a result of the pottery found from the earliest Kura-Araxes Culture.

The Çiğdemli Mound is located on the west of Erzurum city and to the north of Çiğdemli neighborhood (formerly Tikkir) of the Aziziye District. The mound is located on a natural hill parallel to the Arkaçayılar creek passing along its base and overlooks the Daphan Plain and natural roads. The mound is also approximately 200 meters wide in the north-south direction and approximately 15 meters in height above the plain. The immediate surroundings of the mound are covered with agricultural fields. Arkaçayırlar Stream, which passes through its base and irrigates the land, connects to Karasu, one of the branches of the Euphrates, near Tebrizcik Neighborhood in the south. Karasu is an important branch of the Euphrates that forms from the merger of the Dumlu brook, which takes its source from the Dumlu mountains, with the Pulur Stream, whose headwaters come from the Palandöken mountains in the center of Aziziye.

As with most of the other mounds in Erzurum, the Çiğdemli Mound has been heavily damaged due to land acquisition and illegal excavations by the villagers. Due to the two Seljuk plates and vessels belonging to the Kura-Araxes Culture unearthed by the villagers, the decision was made to conduct a rescue excavation in order to prevent further destruction on the mound. With the permission of the Ministry of Culture and Tourism’s General Directorate of Cultural Heritage and Museums in 1997 under the chairmanship of the Erzurum Museum Directorate and the scientific consultancy of Prof. Dr. Mehmet Karaosmanoğlu, a retired faculty member from Atatürk University’s Archeology Department, a short-lived rescue excavation was carried out from September 7-25, 1997 for various reasons. The excavation also bore the distinction of being the first excavation of the department in Erzurum since the Archeology Department’s establishment at Atatürk University in 1973. In addition to the excavations, determinations were made about the archaeological history of the mound during the surveys conducted in the region under the leadership of Prof. Dr. Alpaslan Ceylan in 2000 and Prof. Dr. Mehmet Karaosmanoğlu in 2001.

Among the ceramic material collected from the Çiğdemli Mound during the Erzurum Plain survey of 2001, materials from the Iron Age were determined to constitute the mostdense group after the Kura-Araxes Culture’s ceramics. A total of 53 profiled materials belonging to the three stages of the Iron Age (i.e., early, middle and late) were identified. Among the Iron Age materials, Early Iron Age materials were determined to constitute the densest group, with 28 samples from this phase, 12 ceramic samples from the Middle Iron Age, and 13 ceramic samples from the Late Iron Age. This study has evaluated the profiled fragments from among the Çiğdemli Mound’s Iron Age ceramic materials and formed ware groups according to their outer surface treatments.

The Iron Age pottery found at Çiğdemli Mound, a plain settlement strategically located on intersecting road routes, is large enough in size to shed light on the Iron Ages of the Northeast Anatolia Region. In order to better understand the archaeological stratification at the Çiğdemli Mound and identify the cultural traces it contains, more extensive research will be required there. 


PDF Görünüm

Referanslar

  • Akarsu, R., (2021). “Erzurum-Çiğdemli Höyük’te Gerçekleştirilen Arkeolojik Çalışmaların Doğu Anadolu Arkeolojisi İçin Önemi: Karaz Kültürüne Ait Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi”, Anadolu Arkeolojisiyle Harmanlanmış Bir Ömür: Mehmet Karaosmanoğlu’na Armağan (Eds. M. A. Yılmaz, B. Can, M. Işıklı), Bilgin Kültür Sanat Yayınları, Ankara, 1-18. google scholar
  • Akarsu, R., Afshari, L., (2019). “Kars Müzesi Geç Demir Çağı Boya Bezemeli Seramikleri (The Painted Pottery of Late Iron Age from Kars Museum)”, Tarihsel Arkeoloji Çaşımaları-1: Orta ve Doğu Anadolu Geç Demir Çağı: Post-Urartu, Med ve Akhaimenid İmparatorlukları (Historical Archaeology Studies-1: Central and Eastern Anatolia Late Iron Age: Post-Urartu, Median and Achaemenid Empires) (Ed: A. Özfırat, Ş. Dönmez, M. Işıklı, M. Saba), Ege Yayınları, İstanbul, 431-453. google scholar
  • Altunkaynak, G, Özdemir, M. A., (2019). “Alaybeyi Höyük Demir Çağ Tabakaları ve Buluntuları”. Karaz’dan Büyük İskender’e Erzurum Ovası’nda Yeni Bir Keşif: Alaybeyi Höyük, Erzurum Müze Müdürlüğü (Ed. G. Altunkaynak), Bilgin Kültür Sanat Yayınları, Ankara, 183-274. google scholar
  • Ayaz, G., (2017). Doğu Anadolu Bölgesi Erken Demir Çağ Çanak Çömlek Kültür Bölgeleri: Gelişimleri, Sınırları, Çanak Çömlek Grupları ve İlişkileri Çerçevesinde Değerlendirilmesi. (Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi), Van. google scholar
  • Ayaz, G., (2020). “Doğu Anadolu Erken Demir Çağ Çanak Çömlek Kültür Grupları: Kısa Bir Değerlendirme”, Seramik Araştırmaları Dergisi 2, 54-79. google scholar
  • Başcı, E., (2000). Çiğdemli Höyük. (Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü, Yayınlanmamış Lisans Tezi), Erzurum. google scholar
  • Başgelen, N., Özfırat, A., (1996). “Erzurum’da bir Demir Çağı Merkezi: Toprakkale”. Anadolu Araştırmaları 14, 143-159. google scholar
  • Ceylan, A., (2002). “2000 Yılı Erzincan ve Erzurum İlleri Yüzey Araştırmaları”, 19. AST 2. Cilt, 165-178. google scholar
  • Ceylan, A. (2008)., Doğu Anadolu Araştırmaları: Erzurum-Erzincan-Kars-Iğdır (1998-2008), Erzurum: Güneş Vakfı Yayınları. google scholar
  • Ceylan, A., Günaşdı, Y., (2017). “Erzurum ve Çevresindeki Urartu Yazıtlarının Tarihi Açıdan Değerlendirilmesi”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi Cilt: 4, Sayı: 13, 313-350. google scholar
  • Çilingiroğlu, A., (1980). “Diauehi’de Bir Urartu Kalesi: Umudum Tepe (Kalortepe)”, Anadolu Araştırmaları 8, 191-198. google scholar
  • Çilingiroğlu, A., (1987). “Van-Dilkaya Höyüğü Kazıları, 1985”, VIII. KST I. Cilt, 81-94. google scholar
  • Çilingiroğlu, A., (1994). Urartu Tarihi, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İzmir. google scholar
  • Dönmez, S., (2020). “Malatya Demir Çağı Araştırmaları 2018”, Tarih Araştırmaları Dergisi Cilt: 39, Sayı: 67, 9-52. google scholar
  • Dönmez, S., (2022). “Akçadağ (Malatya) Demir Çağı Araştırmaları: Geç Bronz Çağı’ndan Demir Çağı’na Kültürel Devamlılık ve Değişim”, CEDRUS X, 23-46. google scholar
  • Erdem Otman, A. Ü., Konyar, E., (2011). “Urartu Çanak Çömleği”, Urartu. Doğu’da Değişim, (Ed. K. Köroğlu, E. Konyar) , Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul, 268-285. google scholar
  • Esin, U. (1970). “Tepecik Kazısı 1968 Yılı Önraporu”, Keban Projesi 1968 Yaz Çalışmaları-Metin, ODTÜ Keban Projesi Yayınları, Seri I. No. I, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 147-158. google scholar
  • Kalkan, H., (2008). M.Ö. 6-4. Yüzyıllarda Doğu Anadolu: Arkeolojik Veriler Işığında Tarihsel ve Kültürel Değerlendirme, (Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi), İzmir. google scholar
  • Karaosmanoğlu, M., Işıklı, M., Can, B., (2003). “2001 Yılı Erzurum Ovası Yüzey Araştırması”, 20. AST 1. Cilt, Ankara, 345-356. google scholar
  • Karaosmanoğlu, M., Işıklı, M., Akarsu, R., (2014). “Erzurum ve Pasinler Ovaları Yüzey Araştırması Çalışmaları”, Anadolu’nun Zirvesinde Türk Arkeolojisinin 40 Yılı (Eds. H. Kasapoğlu, M. A. Yılmaz), Bilgin Kültür Sanat Yayınları, Ankara, 431-440. google scholar
  • Koçhan, N., Karaosmanoğlu, M., Can, B., (2005). “Erzurum Çevresinde Eskiçağ Yerleşmeleri”, Arkeoloji, Anadolu & Avrasya Dergisi 1, 3-14. google scholar
  • Koday, Z., (2009). “İdari Coğrafya Özellikleri Bakımından Aziziye Metropol İlçesi”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2009/13 (2), 67-80. google scholar
  • Koşay, H. Z., Vary, H., (1964). Pulur Kazısı: 1960 Mevsimi Çalışmaları Raporu, Türk Tarih Kurumu, Ankara. google scholar
  • Kozbe, G., Çevik, Ö., Sağlamtimur, H., (2001). “Pottery”, Ayanis I: Ten Years’ Excavations at Rusahinili Eiduru-kai 1989-1998, (Eds. A. Çilingiroğlu, M. Salvini), CNR, Roma, 85-153. google scholar
  • Kozbe, G., Ceylan, A., Polat, Y., Sivas, T., Sivas, H., Şahin, I., Tanrıver, D., (2008). “Çiğdemli Höyüğü” maddesi, Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri (TAY) Cilt 6b: Demir Çağları, İstanbul. google scholar
  • Marro, C., Özfırat, A., (2004). “Pre-classical Survey in Eastern Turkey. Second Preliminary Report: The Erciş Region”, Anatolia Antiqua 12, 227-265. google scholar
  • Sagona, A. (2000). “Sos Höyük and the Erzurum Region in Late Prehistory: A Provisional Chronology for Northeast Anatolia”. Chronologies des Pays du Caucase et de L’Euphrate aux IVe-IIIe Millenaires, Varia Anatolica XI (Eds. C. Marro, H. Hauptmann), Paris, 329-373. google scholar
  • Sagona, A., Sagona, C., (2004). “An Archaeological Survey of the Bayburt Province: Iron Age”, Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, I: An Historical Geography and a Field Survey of the Bayburt Province (Ed. A. Sagona and C. Sagona), Ancient Near Eastern Studies Supplement 14, Peeters, 182-209. google scholar
  • Sagona, A., Pemberton, E., Mcphee, I., (1992). “Excavations at Büyüktepe Höyük, 1991: Second Preliminary Report”, Anatolian Studies XLII, 29-46. google scholar
  • Sagona, A., Pemberton, E., Mcphee, I., (1993). “Excavations at Büyüktepe Höyük, 1992: Third Preliminary Report”, Anatolian Studies XLIII, 69-83. google scholar
  • Sevin, V., (1995), İmikuşağı I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara. google scholar
  • Sevin, V., (2004), “Son Tunç/Erken Demir Çağı Van Bölgesi Kronolojisi. Kökeni Aranan Bir Devlet: Urartu”, Belleten, Sayı: 252, 355-386. google scholar
  • Sular, Y., (2017). Yüzey Araştırmaları Işığında Muş-Bulanık Bölgesi Orta Demir Çağ (Urartu) Seramikleri, (Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Van. google scholar
  • Summers, G. D., (1993). “Archaeological Evidence for the Achaemenid Period in Eastern Turkey”, Anatolian Studies XLIII, 85-108. google scholar
  • Şenyurt, S. Y., (2005). Tasmasor: Erzurum Ovası’nda Bir Demir Çağı Yerleşmesi, Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı Projesi Arkeolojik Kurtarma Kazıları Yayınları: 4, Ankara. google scholar
  • Şenyurt, S. Y., (2006). Büyükardıç: Doğu Anadolu’da Bir Erken Demir Çağı Tepe Yerleşmesi, Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı Projesi Arkeolojik Kurtarma Kazıları Yayınları: 2, Ankara. google scholar
  • Şenyurt, S. Y., Ekmen, H., (2005). Tetikom: Pasinler Ovası’nda Bir Demir Çağı Yerleşmesi, Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı Projesi Arkeolojik Kurtarma Kazıları Proje Dökümanları: 1, Ankara. google scholar
  • Şenyurt, S. Y., İbiş, R. (2005). Güllüdere: Aşkale Ovasında Bir Demir Çağ ve Ortaçağ Yerleşmesi, Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı Projesi Arkeolojik Kurtarma Kazıları Proje Dökümanları: 2, Ankara. google scholar
  • Yiğitpaşa, D., (2009). “Erzurum Müzesi’nden Bir Grup Boya Bezemeli Geç Demir Çağ Seramiği”, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, Sayı 22, 167-202. google scholar
  • Yiğitpaşa, D., (2010). Arkeolojik Veriler Işığında Doğu Anadolu Geç Demir Çağı (MÖ 6.-4. Y.Y.) Çanak Çömleği, (Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi), Van. google scholar

Atıflar

Biçimlendirilmiş bir atıfı kopyalayıp yapıştırın veya seçtiğiniz biçimde dışa aktarmak için seçeneklerden birini kullanın


DIŞA AKTAR



APA

Akarsu, R. (2022). Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi. Anadolu Araştırmaları, 0(27), 51-79. https://doi.org/10.26650/anar.2022.1142576


AMA

Akarsu R. Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi. Anadolu Araştırmaları. 2022;0(27):51-79. https://doi.org/10.26650/anar.2022.1142576


ABNT

Akarsu, R. Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi. Anadolu Araştırmaları, [Publisher Location], v. 0, n. 27, p. 51-79, 2022.


Chicago: Author-Date Style

Akarsu, Rabia,. 2022. “Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi.” Anadolu Araştırmaları 0, no. 27: 51-79. https://doi.org/10.26650/anar.2022.1142576


Chicago: Humanities Style

Akarsu, Rabia,. Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi.” Anadolu Araştırmaları 0, no. 27 (Jul. 2024): 51-79. https://doi.org/10.26650/anar.2022.1142576


Harvard: Australian Style

Akarsu, R 2022, 'Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi', Anadolu Araştırmaları, vol. 0, no. 27, pp. 51-79, viewed 17 Jul. 2024, https://doi.org/10.26650/anar.2022.1142576


Harvard: Author-Date Style

Akarsu, R. (2022) ‘Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi’, Anadolu Araştırmaları, 0(27), pp. 51-79. https://doi.org/10.26650/anar.2022.1142576 (17 Jul. 2024).


MLA

Akarsu, Rabia,. Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi.” Anadolu Araştırmaları, vol. 0, no. 27, 2022, pp. 51-79. [Database Container], https://doi.org/10.26650/anar.2022.1142576


Vancouver

Akarsu R. Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi. Anadolu Araştırmaları [Internet]. 17 Jul. 2024 [cited 17 Jul. 2024];0(27):51-79. Available from: https://doi.org/10.26650/anar.2022.1142576 doi: 10.26650/anar.2022.1142576


ISNAD

Akarsu, Rabia. Erzurum-Çiğdemli Höyük’te (Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi) Tespit Edilen Demir Çağ Seramik Malzemesinin Değerlendirilmesi”. Anadolu Araştırmaları 0/27 (Jul. 2024): 51-79. https://doi.org/10.26650/anar.2022.1142576



ZAMAN ÇİZELGESİ


Gönderim08.07.2022
Kabul20.11.2022
Çevrimiçi Yayınlanma30.12.2022

LİSANS


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


PAYLAŞ




İstanbul Üniversitesi Yayınları, uluslararası yayıncılık standartları ve etiğine uygun olarak, yüksek kalitede bilimsel dergi ve kitapların yayınlanmasıyla giderek artan bilimsel bilginin yayılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. İstanbul Üniversitesi Yayınları açık erişimli, ticari olmayan, bilimsel yayıncılığı takip etmektedir.