Araştırma Makalesi


DOI :10.26650/mcd2021-889262   IUP :10.26650/mcd2021-889262    Tam Metin (PDF)

Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş

Ezgim YavuzHüseyin Burak ÖzgülNazan Susam

Devlet bütçesinin, üstlendiği ekonomik işlevler nedeniyle bir yönetim aracı olarak kullanılması ve gelecek döneme ilişkin bir planlama stratejisi işlevi görmesi bütçe sistemlerinin geleneksel bir yapıdan modern bir yapıya geçmesini gerekli kılmıştır. Günümüzde daha çok uygulanmaya çalışılan modern bütçe sistemlerinde ise devletin yaptığı hizmetlerin maliyetinden daha çok ortaya çıkan sonuçların etkin ve verimli olması dikkate alınmaktadır. Türk bütçe sisteminde, modern bütçe sistemlerinden program bütçe ve performans esaslı bütçe sistemi uygulamaya alınmıştır. Klasik bütçenin girdi odaklı yapısını değiştirmek için uygulamaya alınıp denenen modern bütçe sistemlerinde yapısal olarak ortaya çıkan birtakım sorunlar ve çıktıların istenen düzeyde ölçülememesi bütçe sistemlerini geleneksel yapıya geri döndürmüştür. Bu çalışma, 1927 yılında kabul edilen 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu ile başlayan ve günümüze kadar gelen süreçte Türk bütçe sisteminin hukuki ve kurumsal yapısındaki değişiklikler, uygulanan bütçe sistemi yöntemleri ve ortaya çıkan aksaklıkları değerlendirmek üzere hazırlanmıştır.

JEL Classification : H60 , H61
DOI :10.26650/mcd2021-889262   IUP :10.26650/mcd2021-889262    Tam Metin (PDF)

Changes in Turkish Budget System: Transition to Performance-Based Program Budgeting

Ezgim YavuzHüseyin Burak ÖzgülNazan Susam

Due to its economic functions, including that of a planning strategy for the future, state budget as a management tool requires the transition from a traditional structure to a modern one. In the modern budget systems principally implemented today, effectiveness and the efficiency of the results are taken into consideration rather than the cost of the services provided by the state. Although there are various types of modern budget systems, program budget and performance-based budget systems have been implemented in Turkey. Modern budget systems were put into practice in order to change the input-oriented structure of the classical budget. However, structural problems and the inability to measure the outputs at the desired level have resulted in the budget systems going back to the traditional structure. The aim of this study is to evaluate the changes in the methods applied, legal and institutional structure of the Turkish budget system and the problems that have emerged, starting with the General Accounting Law No. 1050 and until today.

JEL Classification : H60 , H61

GENİŞLETİLMİŞ ÖZET


The historical process of the Turkish budget system can be said to go back to the Ottoman period when regular budget system was based upon the 1839 Rescript of Gülhane (Tanzimat Fermanı). As a result of the Edict of Reform (Islahat Fermanı) issued in 1856, the budget became a document submitted to the Sultan’s discretion. The first budget document, prepared between the years 1863 and 1864, shows the Ottoman Empire’s financial condition in a modern sense. Despite all the Tanzimat period’s efforts, work on the budget could not be completed due to the lack of financial stability. The increase in foreign debt and the interventions from other countries via the privileges derived from the Duyun-ü Umumiye Administration resulted in the restriction of tax and budget rights.

After the proclamation of the Republic, the budget right was put into practice again with the Constitution of 1924. Along with this constitution, annual budgeting principles, allowance for the collection of revenues, making expenditure with annual budgets, and the negotiation and approval of the budgets in parliament were adopted. Issues related to budget and taxation, which reached a legal dimension with the 1924 Constitution, were made regular with the 1924 budget law.

From 1927, when the General Accounting Law No. 1050 came into effect, until the 1960s, principles based on the classical budget system were applied in the budgets prepared. The most important feature of the classical budget system is that it is based only on inputs and does not consider the quantity and characteristics of the outputs to be obtained. In accordance with this method, the budget is prepared for the current year only and does not involve long-term planning. Its focus is on which administration will make public expenditures. In the 1960s, the public sector actively participated in the economic development and the use of state expenditures and revenues as effective tools of the development policy. However, both public expenditures and public revenues were too inadequate to meet the objectives and financial reform studies were necessary.

In the 1973 fiscal year, the classical budget system was abandoned for the first time, and the Program-Budget system was implemented. Although there are many advantages and the model implemented in Turkey lasted until 2006, the expected success was not achieved. The public administrations that emerged due to expansion in the state organization were excluded from the scope of the budget regime and from Law No.1050, and the state budget and budget regime deviated from the budget principles with the addition of new institutions to these administrations. Besides, the enormous increases in budget deficits necessitated a greater public financial management reform compared to what was the case in 1973.

Public Financial Management and Control Law No. 5018 were approved by the Turkish Grand National Assembly on December 10, 2003 and came into effect in 2006. This system aims to increase transparency and accountability in public finance, to transition to multi-year budgeting based on strategic planning and performance, to expand the scope of the budget, to harmonize internal control and external audit systems with European Union standards, and to expand the initiatives of public administrations in the field of financial management. In this context, the budget system was changed in line with efficiency and productivity objectives, and the performance-based budget system was put into practice. Performance-based budget practices have contributed to the development of medium and long-term planning understanding in public administrations, creating a performance management culture, and the development of institutional capacity in this field, thereby achieving significant gains in the public financial management system. Nevertheless, the weak link between the purposes laid out in the superior policy texts and the budgets prepared according to the analytical budget classification is the failure to include performance information prepared by the budget of public institutions to the extent requested. The fact that the current system does not significantly differ from the classical budget system has led to a new discussion about changing the budget system.

The final restoration in the related laws was made on October 16, 2020. With these changes, a performance-based program budgeting was put into practice. The new system is not a substitute for performance-based budgeting, but attempts have been made to integrate it with the system currently being implemented.

This study was prepared to evaluate the changes in the legal and institutional structure of the Turkish budget system between the period from the General Accounting Law No. 1050, enacted in 1927 to today. Moreover, it focuses on the reasons for the re-implementation of the program budget system with a new arrangement made in the budget system since 2020. 


PDF Görünüm

Referanslar

  • Akarlı, E. D. (1982). 1872-1916 Bütçeleri Işığında Osmanlı Maliyesinin Sıkıntıları. C.O.Tütengil’e Armağan, İstanbul: İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Yayınları. google scholar
  • Akbey, F. (2019). Türkiye’de “Program Bazlı Performans Bütçe” Çalışmaları Üzerine Bir Değerlendirme. Maliye Araştırmaları Dergisi, 5(1), 35-51. google scholar
  • Aksoy, Ş. (1993). Kamu Bütçesi. İstanbul: Filiz Kitabevi. google scholar
  • Altuğ, F. (2019). Kamu Bütçesi. İstanbul: Beta Yayınevi. google scholar
  • Ayyıldız, E. (2004). Yeni Bütçe Kodlaması: Analitik Bütçe Sınıflandırması. Vergi Raporu Dergisi, 73, 106-113. google scholar
  • Batırel, Ö. F. (1982). Kamu Bütçesi (3.Baskı). İstanbul: İ.İ.T.İ.A. Nihad Sâyar Yayın ve Yardım Vakfı Yayınları, Yayın No: 370/603. google scholar
  • Batırel, Ö. F. (1994). Kamu Bütçesi (7. Baskı). İstanbul: İ.İ.T.İ.A. Nihad Sâyar Yayın ve Yardım Vakfı Yayınları, Yayın No: 4960/693. google scholar
  • Bayar, D. (2003). Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu Ne Getir(m)iyor?. Maliye Dergisi, 144, 47-62. google scholar
  • Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü (BÜMKO). (2007). 2006 Faaliyet Raporu. Ankara: Maliye Bakanlığı. google scholar
  • Coşkun, G. (1976). Bütçe Reformu “Nedenleri” ve Program Bütçe Sistemi. Ankara: Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü. google scholar
  • Coşkun, G. (1997). Devlet Bütçesi. 5. Baskı. Ankara: Turhan Kitabevi. google scholar
  • Çetinkaya, Ö. (2018). Türkiye’de Uygulanan Bütçe Sistemleri ve Sistem Macerasının Değerlendirilmesi. Çetinkaya, Ö. ve Gerçek, A. (Ed.), Prof. Dr. Nihat Edizdoğan’a Armağan kitabı içinde (s.43-68). Bursa: Ekin Yayınevi. google scholar
  • Çiçek. H.G. ve Dikmen. S. (2015). Osmanlı Devletinde Bütçenin ve Bütçe Hakkının Tarihsel Gelişimi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 83-98. google scholar
  • Dicle, A. (1973). Kamu Yönetiminde Planlama-Programlama-Bütçeleme Sistemi (PPBS). Ankara: Balkan Basım ve Ciltevi. google scholar
  • Edizdoğan, N. ve Çetinkaya, Ö. (2019). Kamu Bütçesi (9. Baskı). Bursa: Ekin Yayınevi. google scholar
  • Ergen, Z. (2021). Performans Esaslı Bütçe Sisteminde Program Bazlı Performans Bütçe Sistemine Geçiş: Yeni Bütçe Sistemi ile Hedeflenenler. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(1), 280-302. google scholar
  • Falay, N. (1995). Program Bütçe ve Sıfır-Esaslı Bütçe Sistemleri. İstanbul: Filiz Kitabevi. google scholar
  • Falay, N. (2010). Türkiye’de Bütçe Hakkının ve Bütçe İlkelerinin Gelişimi. Ataç, E. ve Moğol, T. (Ed.), Devlet Bütçesi kitabı içinde (s.111-126). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Yayını, 873. google scholar
  • Güveyi, Ü. (2019). Bütçe Hakkının Anayasacılık Bakımından Önemi ve Türk Anayasal Düzenindeki Durum. Terazi Hukuk Dergisi, 14(155), 1360-1370. google scholar
  • Moğol, T. (2018). Devlet Bütçeleme Sistemleri. Moğol, T. (Ed.), Devlet Bütçesi kitabı içinde (s.60-79). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Yayını, Yayın No: 2608. google scholar
  • Öner, E. (2009). Osmanlı Devleti 1912 Yılı Hazine Genel Hesabı ve Kesin Hesap Kanunu Tasarısı. Ankara: Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı, 398. google scholar
  • Özer, İ. (2018). Türkiye’de Performans Esaslı Bütçeleme: Sorunlar ve Öneriler. (Yüksek Lisans Tezi). Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çorum. google scholar
  • Sayar, N. (1954). Devlet Bütçesi. İstanbul: Sermet Matbaası. google scholar
  • Söyler, İ. (2006). Kamu Mali Yönetim Sisteminin Bütçe Teknik ve Süreçlerindeki Değişiklikler ve Yenilikler Açısından Değerlendirilmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16, 283-300. google scholar
  • Susam, N., Özgül, H.B. ve Yavuz, E. (2020). Türkiye Ekonomisi ve Maliyesi: 1923-2023. İstanbul: Beta Yayınevi. google scholar
  • Şanver, S. (1973). Türkiye’ de Kamu Gelirleri. Türkiye Ekonomisinin 50. Yılı Semineri. Bursa İ.T.İ.A, İstanbul: Sermet Matbaası. google scholar
  • T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (CSBB). (2020a). Program Bütçe Rehberi. Ankara: SBB., Erişim adresi: https:// sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/02/programrehber_Ocak2020.pdf, Erişim tarihi: 16.02.2021. google scholar
  • T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (CSBB). (2020b). 2021-2023 Bütçe Hazırlama Rehberi, Ankara: SBB. Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/10/2021-2023_ButceHazırlamaRehberi.pdf, Erişim tarihi: 16.02.2021. google scholar
  • T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (CSBB). (2021). https://www.sbb.gov.tr/program-butce-yolculugu-basladi/ Erişim:01.03.2021. google scholar
  • T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2021). 2021 yılı Performans Programı. Ocak 2021. google scholar
  • Yılmaz, H. H., ve Akdeniz, İ. (2020). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile Değişen Kamu Mali Yönetim Sisteminde Program Bazlı Bütçe Sistemine Yönelik Bir Yapılandırma Önerisi. Sayıştay Dergisi, 32(117), 87114. google scholar
  • Yılmaz, H. H., ve Emil, F. (2013). Türk Bütçe Sisteminde Program Bütçe Anlayışına Geçiş Bir Model Önerisi: Faaliyet Esaslı İş Yönetim Model Önerisi. Ankara: Maliye Bakanlığı SGB. Erişim adresi: https://www. researchgate.net/publication/323295073_Turk_Butce_Sisteminde_Program_Butce_Anlayisina_Gecis_Bir_ Model_Onerisi_-_Faaliyet_Esasli_Is_Yonetim_Modeli_Onerisi. (Erişim tarihi: 18.02.2021). google scholar
  • Yılmazcan, D. (2000). Bütçe Hakkı ve Bütçe Uygulamaları. XIII. Türkiye Maliye Sempozyumu’nda sunulan bildiri, Marmara Üniversitesi, Antalya, 163-172. google scholar

Atıflar

Biçimlendirilmiş bir atıfı kopyalayıp yapıştırın veya seçtiğiniz biçimde dışa aktarmak için seçeneklerden birini kullanın


DIŞA AKTAR



APA

Yavuz, E., Özgül, H.B., & Susam, N. (2021). Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş. Maliye Çalışmaları Dergisi, 0(65), 115-137. https://doi.org/10.26650/mcd2021-889262


AMA

Yavuz E, Özgül H B, Susam N. Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş. Maliye Çalışmaları Dergisi. 2021;0(65):115-137. https://doi.org/10.26650/mcd2021-889262


ABNT

Yavuz, E.; Özgül, H.B.; Susam, N. Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş. Maliye Çalışmaları Dergisi, [Publisher Location], v. 0, n. 65, p. 115-137, 2021.


Chicago: Author-Date Style

Yavuz, Ezgim, and Hüseyin Burak Özgül and Nazan Susam. 2021. “Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş.” Maliye Çalışmaları Dergisi 0, no. 65: 115-137. https://doi.org/10.26650/mcd2021-889262


Chicago: Humanities Style

Yavuz, Ezgim, and Hüseyin Burak Özgül and Nazan Susam. Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş.” Maliye Çalışmaları Dergisi 0, no. 65 (May. 2021): 115-137. https://doi.org/10.26650/mcd2021-889262


Harvard: Australian Style

Yavuz, E & Özgül, HB & Susam, N 2021, 'Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş', Maliye Çalışmaları Dergisi, vol. 0, no. 65, pp. 115-137, viewed 18 May. 2021, https://doi.org/10.26650/mcd2021-889262


Harvard: Author-Date Style

Yavuz, E. and Özgül, H.B. and Susam, N. (2021) ‘Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş’, Maliye Çalışmaları Dergisi, 0(65), pp. 115-137. https://doi.org/10.26650/mcd2021-889262 (18 May. 2021).


MLA

Yavuz, Ezgim, and Hüseyin Burak Özgül and Nazan Susam. Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş.” Maliye Çalışmaları Dergisi, vol. 0, no. 65, 2021, pp. 115-137. [Database Container], https://doi.org/10.26650/mcd2021-889262


Vancouver

Yavuz E, Özgül HB, Susam N. Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş. Maliye Çalışmaları Dergisi [Internet]. 18 May. 2021 [cited 18 May. 2021];0(65):115-137. Available from: https://doi.org/10.26650/mcd2021-889262 doi: 10.26650/mcd2021-889262


ISNAD

Yavuz, Ezgim - Özgül, HüseyinBurak - Susam, Nazan. Türk Bütçe Sistemindeki Değişimler ve Performans Esaslı Program Bütçe Sistemine Geçiş”. Maliye Çalışmaları Dergisi 0/65 (May. 2021): 115-137. https://doi.org/10.26650/mcd2021-889262



ZAMAN ÇİZELGESİ


Gönderim01.03.2021
Kabul27.04.2021
Çevrimiçi Yayınlanma03.05.2021

LİSANS


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


PAYLAŞ




İstanbul Üniversitesi Yayınları, uluslararası yayıncılık standartları ve etiğine uygun olarak, yüksek kalitede bilimsel dergi ve kitapların yayınlanmasıyla giderek artan bilimsel bilginin yayılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. İstanbul Üniversitesi Yayınları açık erişimli, ticari olmayan, bilimsel yayıncılığı takip etmektedir.