Araştırma Makalesi


DOI :10.26650/mecmua.2025.83.2.0014   IUP :10.26650/mecmua.2025.83.2.0014    Tam Metin (PDF)

Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet

Ayşe Özkan Duvan

Türk hukukunda iki binli yıllarda yapılan yasal ve anayasal reformlar, büyük ölçüde toplumsal cinsiyet eşitliği anlayışının gerekleri gözetilerek gerçekleştirilmiştir. Cinsiyet eşitliği ve kadın lehinde pozitif ayrımcılık anlayışını mevzuata katan önemli yasal değişiklikler yapılırken, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 132. maddesinde iddet düzenlemesi korunmuştur. Bu yasa hükmü aile mahkemesinin boşanma kararı vermesinden sonra yeniden evlenme hakkının kullanılmasını kadın bakımından kısıtlamakta ve üç yüz günlük bir bekleme süresi (iddet) öngörmektedir. İddet, kadının sadece evlenme hakkına getirilmiş bir kısıtlamadan ibaret değildir. Toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifine göre bekleme süresi kadının özel yaşam hakkına yönelik bir müdahale, cinsiyet eşitliği ilkesine ve ayrımcılık yasağına aykırılık oluşturmaktadır. Medeni Kanun’daki babalık karineleri ve modern tıp teknolojisinin getirdiği imkanlar da geçmişte temel olarak nesebin korunması gerekçesiyle getirilen iddet düzenlemesinin sorgulanmasını ve yeniden değerlendirilmesini gerektirmektedir.

DOI :10.26650/mecmua.2025.83.2.0014   IUP :10.26650/mecmua.2025.83.2.0014    Tam Metin (PDF)

Women’s Waiting Period (Iddah) from Gender Equality Perspective

Ayşe Özkan Duvan

The legal and constitutional reforms in Turkish law in the 2000s were largely conducted in accordance with the requirements of the concept of gender equality. While important legal changes were made that incorporated the understanding of gender equality and positive discrimination in favour of women into the legislation, the iddah regulation in Article 132 of the Turkish Civil Code No. 4721 has been preserved. This legal provision restricts the exercise of the right to remarry after the family court has ruled for divorce and foresees a waiting period (iddah) of 300 days. Iddah is not only a restriction on women’s right to marry. From the perspective of gender equality, the waiting period also violates women’s right to respect for private life, the principle of gender equality, and the prohibition of discrimination. The paternity presumptions in the Civil Code and the opportunities provided by modern medical technology also necessitate the questioning and reevaluation of the iddah regulation, which was previously introduced to protect lineage.


GENİŞLETİLMİŞ ÖZET


In its biological sense, sex refers to the differences in the physical characteristics, sexual organs, and reproductive functions of individuals, while gender refers to social situations built on the biological characteristics of individuals. As a cultural concept, gender refers to the roles and statuses assigned to men and women by society and the social definition of the two sexes. The gender perspective based on the distinction between biological sex (sex) and social sex (gender) enables the understanding of the asymmetric power relationship between women and men and the questioning of the gender inequality constructed by society. This questioning accepts that the unequal social positions of women and men are determined by the patriarchal society through the combination of legal, political, economic, cultural, social, religious, ideological, and environmental elements; therefore, the society itself can change the gender inequality constructed by society. This approach paves the way for identifying and exposing discriminatory laws against women and ensures that laws regulate gender equality.

The conceptualisation of gender is still not given sufficient place in legal norms and court decisions in Turkey. While significant legal changes were made in Turkish law in the 2000s to include the principle of gender equality and the concept of positive discrimination in favour of women, the iddah regulation in Article 132 of the Turkish Civil Code No. 4721 has been preserved. This legal provision restricts the right to remarry after the family court has ruled for divorce and stipulates a threehundredday waiting period (iddah). Although it has roots in Islamic law, the concept of the waiting period was also applied in Western countries until the 2000s. In the past, iddah was introduced for lineage protection. Today, when the paternity presumptions in the Civil Code and the opportunities provided by modern medical technology are taken into consideration, the iddah regulation has lost its function of protecting lineage.

The paternity presumptions stipulated in Articles 285 and 302 of the Turkish Civil Code already determine the legal status of the father of a child born after divorce. In fact, there is an area of overlap between the two regulations. The solution to the issue of overlapping paternity presumptions is also clearly stated in Article 290. Therefore, there is no need for the waiting period regulation in Article 132 in terms of determining and registering lineage. The Nurcan Bayraktar decision of the European Court of Human Rights has also ruled that the waiting period is an intervention against women’s human rights and constitutes a restriction of rights that lacks a legitimate purpose and is not necessary in a democratic society and cannot be based on any reasonable and objective justification.

When the international agreements to which Turkey is a party, the decisions of the European Court of Human Rights, the Turkish Constitution, and the provisions of the Turkish Civil Code in force are taken as a basis with a holistic approach, the regulation of iddah in Article 132 of the Civil Code needs to be questioned and reevaluated. In this context, iddah is not only a restriction on women’s right to marry when viewed from the perspective of gender equality. From the perspective of gender equality, the waiting period also violates women’s right to respect for private life, the principle of gender equality, and the prohibition of discrimination. Therefore, the issue of abolishing the said legal provision should be brought to the agenda of the Turkish Grand National Assembly.


PDF Görünüm

Referanslar

  • Acar H İ, ‘İddet’, TDV İslam Ansiklopedisi (TDV Yayınları 2000). google scholar
  • Akıllıoğlu T, İnsan Hakları: Kavramlar, Kaynaklar ve Koruma Sistemleri (2. Basım İmaj Yayınevi 2010). google scholar
  • Aksoy R, ‘İslam Hukukunda İddet Nafaka İlişkisi’ 2021 2 (2) Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Arat N, ‘Feminist Hukuk’ (2006) 9 Kadın Araştırmaları Dergisi. google scholar
  • Avcı M, Türk Hukuk Tarihi Dersleri (4. Basım Mimoza Yayınevi 2015). google scholar
  • Aydın A, Türk Hukuk Tarihi (18. Basım Beta Yayınları 2021). google scholar
  • Bakırcı K, ‘İstanbul Sözleşmesi’ (2015) 4 Ankara Barosu Dergisi. google scholar
  • Başkaracaoğlu E, Uluslararası Hukukta Jus Cogens (Emredici Kurallar), Yayımlanmamış Doktora Tezi (İstanbul Üniversitesi SBE 2011). google scholar
  • Başpınar V, ‘Türk Medeni Kanunu ile Aile Hukukunda Yapılan Değişiklikler ve Bu Konuda Bazı Önerilerimiz’ (2003) 52 (3) Ankara Üniver- sitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Belet N H, ‘İki Yakası Bir Araya Gelemeyen Mesele: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği’ (2018) 90 İktisat ve Toplum. google scholar
  • Carmona Cuenca E, ‘The Prohibition on Discrimination: New Content (Art. 14 ECHR and Protocol 12)’ (ed) Javier Garcia Lorca / Pablo Santolaya, Europe of Rights: A Compendium on the European Convention of Human Rights (Martinus Nijhoff Publishers 2012). google scholar
  • Centel N, ‘Yeni Türk Ceza Yasası ve Kadın’ (2005) 44 Polis Dergisi. google scholar
  • Cin H / Akgündüz A, Türk Hukuk Tarihi: II. Cilt (Selçuk Üniversitesi Yayınları 1989). google scholar
  • Çağlar S, ‘Anayasa Mahkemesi Kararlarında Eşitliğin Dar Yorumu’ (2012) 2 Ankara Barosu Dergisi. google scholar
  • Çakmak U R, ‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde Evlenme Hakkı’ (2017) 25 (2) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Çelebi Ö, ‘Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Bağlamında Kadının Soyadı ve Soyadının Çocuğa Aktarımı’ (2019) 2 Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Durak Y, ‘Kadının Bekleme Süresi ile İlgili Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Vermiş Olduğu Bayraktar/Türkiye Kararının Değer- lendirilmesi’ (2024) 6 (2) Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Erbaydar P / Odabaşı B, ‘Medeni Kanun’un Bekleme Süresi (İddet Müddeti) ile İlgili 132. Maddesinin Kadın Hakları ve Modern Tıptaki Gelişmeler Işığında Değerlendirilmesi’ (2018) 10 (1) Fe Dergi. google scholar
  • Erdem S, Yerli-Yabancı İlmî ve Kazaî İçtihatlarla Aile Hukuku (İstanbul Matbaacılık 1966). google scholar
  • Gayretli Aydın S, ‘Kadın ve Kanuni Bekleme Süresi’ (2018) 136 Türkiye Barolar Birliği Dergisi. google scholar
  • Gençcan Ö U, Aile Hukuku (Yetkin Yayınları 2011). google scholar
  • Gören Ataysoy Z, Türk-Alman-İsviçre Hukukuna Göre Farklı Cinslerin Eşit Haklara Sahip Olması (Dokuz Eylül Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yayını 1991). google scholar
  • Gülseven A S, ‘Türk Aile Hukukunda Toplumsal Cinsiyet Rolleri’ (2017) 132 Türkiye Barolar Birliği Dergisi. google scholar
  • Han I A, ‘MK m. 132’de Öngörülen Bekleme Süresinin Soybağının Doğru Belirlenmesine Etkisi: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Nurcan Bayraktar / Türkiye Kararı Işığında Eleştirel Bir İnceleme’, Prof. Dr. Serap Helvacı’nın Anısına Armağan Cilt II (On İki Levha Yayınları 2024). google scholar
  • Harris D / O’Boyle M / Bates E P / Buckley C M, Law of the European Convention on Human Rights (Oxford University Press 2009). google scholar
  • Heper A, ‘Feminizm ve Hukuk’ (2014) 1 (5) Hukuk Kuramı. google scholar
  • Işıktaç Y, ‘Kadın Mağduriyeti: Mağdur Olarak Kadının Hukuksal Konumu’ (2016) 15 Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Arkivi. google scholar
  • Joseph S / Castan M, The International Covenant on Civil and Political Rights: Cases, Materials and Commentary (3. Basım Oxford University Press 2013). google scholar
  • Kahraman A, ‘İslam Hukukunda Kadının Hukuki Tasarruf Ehliyeti’ (2014) 1 Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Karadeniz S, ‘Soybağının Reddi Davası’ (2023) 1 (1) Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Karan U, ‘Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı’ (ed) Sibel İnceoğlu, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa (3. Basım Beta Yayınevi 2013). google scholar
  • Karan U, Uluslararası İnsan Hakları Hukuku ve Anayasa Hukuku Işığında Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı (On İki Levha Yayınları 2017). google scholar
  • Kayabaş E, Hukuk-ı Aile Kararnamesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi (İstanbul Üniversitesi SBE 2002). google scholar
  • Koçak Z, ‘İddet Bekleyen ve Yanında Mahremi Olmayan Kadınların Sefere Çıkması ve Hacca Gitmesi’ (2013) 39 Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Kolak B, Çocuğun Soybağını Değiştirme Suçu: Ceza Hukuku ve Adli Bilimler Açısından Bir Değerlendirme (Yetkin Yayınları 2024). google scholar
  • Konan B, ‘Hukuk-i Aile Kararnamesi’nde Kadının Hukuki Durumu ile İlgili Düzenlemeler’ (ed) Fethi Gedikli, I. Türk Hukuku Tarihi Kongresi Bildirileri (On İki Levha Yayınları 2016). google scholar
  • Korkmaz A / Başer M, ‘Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bağlamında Ataerkillik ve İktidar İlişkileri’ (2019) 28 (1) Sted. google scholar
  • Marshall G, Sosyoloji Sözlüğü (çev) Osman Akınhay / Derya Kömürcü (Bilim ve Sanat Yayınları 2005). google scholar
  • Metin S / Yükselbaba Ü / Kayak S / Akün V N, ‘Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Dayalı bir Hukuk Eğitimi Modeli Geliştirilmesi Çerçevesinde İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğrencilerinde Toplumsal Cinsiyet Algısı Analizi’ (2022) 80 (4) İstanbul Hukuk Mecmuası. google scholar
  • Oakley A, Sex, Gender and Society, (Güncellenmiş Basım Gower Publishing Company Limited 1985). google scholar
  • O’Connel R, ‘Cinderella Comes to the Ball: Art 14 and the Right to Non-Discrimination in the ECHR’ (2009) 29 (2) Legal Studies: The Society of Legal Scholars. google scholar
  • Oder B E, ‘Anayasa’da Kadın Sorunsalı: Norm, İçtihat ve Hukuk Politikası’ Hülya Durudoğan / Fatoş Gökşen / Bertil Emrah Oder / Deniz Yükseker (ed) Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları: Eşitsizlikler, Mücadeleler, Kazanımlar (Koç Üniversitesi Yayınları Eylül 2010). google scholar
  • Osmanağaoğlu Karahasanoğlu C, ‘İsviçre Medeni Kanunu’nun Türkiye Cumhuriyeti Tarafından Resepsiyonuna Uzanan Sürece İlişkin Genel Bir Değerlendirme’ (ed) Fethi Gedikli, I. Türk Hukuk Tarihi Kongresi Bildirileri (On İki Levha Yayınları 2012). google scholar
  • Özbudun E, Türk Anayasa Hukuku (Gözden Geçirilmiş 16. Basım Yetkin Yayınları 2016). google scholar
  • Özkan Duvan A, Feminist Hukuk Kuramı (Gözden Geçirilmiş 2. Basım Savaş Yayınları 2024). google scholar
  • Öztan B, ‘Medeni Kanun’un Kabulünün 70’inci Yılında Aile Hukuku’ (1995) 44 (1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Pürselim H S, ‘MÖHUK Kapsamında İddet Müddetinin Soybağının Reddi ve Babalık Davalarına Etkileri’ (2021) 27 (1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. google scholar
  • Reyhani Yüksel S, ‘Türk Medenî Kanunu Bakımından Kadın-Erkek Eşitliği’ (2014) 18 (2) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Reyhani Yüksel S, ‘Kadın ve Erkeğin Eşit Haklara Sahip Olması İlkesinin Aile Hukuku Alanında Uygulanması’ (2019) 145 Türkiye Barolar Birliği Dergisi. google scholar
  • Rhode D L, Justice and Gender: Sex Discrimination and the Law (Harvard University Press 2009). google scholar
  • Sadioğlu F C, ‘İstanbul Sözleşmesi’nin Kadınlara Karşı Ayrımcılığı Ortadan Kaldırma ve Kadın-Erkek Eşitliğini Sağlama Amacı Çerçevesinde Türk Medeni Kanunu’nun Değerlendirilmesi’ (2021) 6 (1) Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Sanmartin A V, ‘The Concept of Gender in Law’ in Dragica Vujadinović / Antonio Álvarez del Cuvillo / Susanne Strand (ed) Feminist Approaches to Law: Theoretical and Historical Insights (Springer 2023). google scholar
  • Sarı Fidan Ö, ‘Karşılaştırmalı Hukuk Perspektifinden Babalık Karinesi’ (2023) 70 Adalet Dergisi. google scholar
  • Stoller R J, Sex and Gender: The Development of Masculinity and Femininity (New York Science House 1968). google scholar
  • Şimşek A A, ‘Bir İnsan Hakları İhlali ve Ayrımcılık Biçimi Olarak Toplumsal Cinsiyet Rolleri ve Kalıp Yargıları: CEDAW Çerçevesinde Bir İnceleme’ (2020) 11 (2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Ulucan D, ‘Eşitlik İlkesi ve Pozitif Ayrımcılık’ (2013) 15 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Uygun O, ‘Feminist Hukuk Teorisi ve Özen Ahlakı’ (2017) 14 (1) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Uygur G. ‘Toplumsal Cinsiyet ve Adalet: Hukuk Adaletsizdir’ (2015) 4 Ankara Barosu Dergisi. google scholar
  • Uygur G / Özdemir N, Hukuk ve Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları (2. Basım Seçkin Yayınları Eylül 2019). google scholar
  • Uzun F B, ‘Gerçek Kişilerin Hak Ehliyeti ve Hak Ehliyetine Uygulanacak Hukukun Tespiti’ (2016) 6 (2) Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Ülger Nalbant Ş, ‘İslam Hukuku ve Türk Medenî Kanunu’nda İddet’ (2022) 5 (2) Kocatepe İslami İlimler Dergisi. google scholar
  • Weiwei L, Equality and Non-Discrimination Under International Human Rights Law, (Norwegian Centre for Human Rights University of Oslo Research Notes Mart 2004). google scholar
  • Yenerer Çakmut Ö / Yücel Dericiler Ö / Yakuppur S / Özer I / Yıldırım F, ‘Türkiye’de Hukuk Eğitimi, Mevzuat ve Uygulamada Toplumsal Cinsiyete Duyarlılık’ (2021) 27 (2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. google scholar
  • Yenerer Çakmut Ö, Soybağının Belirlenmesi ve Ceza Hukukunda Çocuğun Soybağını Değiştirme Suçu (Beta Yayınları 2008). google scholar
  • Yılmaz C, ‘Remarriage Restriction for Woman of 300 days in Türkiye: Review of the ECtHR’s Nurcan Bayraktar v. Türkiye Judgement’ (2024) 73 (3) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Yücel Ö, ‘Medeni Hukuk Açısından Toplumsal Cinsiyet, Şiddet ve Ayrımcılık’ (ed) Gülriz Uygur / Nadire Özdemir, Hukuk ve Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları (2. Basım Seçkin Yayınevi 2019). google scholar
  • Yücer Aktürk İ, ‘Kadınlara Özgü Bekleme Süresi ve Sınırlı Evlenme Yasağı Sorunu’ (2023) 9 (2) Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. google scholar
  • Zeybekoğlu Ö, Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Erkeklik Olgusu (Eğiten Kitap Yayınları 2013). google scholar

Atıflar

Biçimlendirilmiş bir atıfı kopyalayıp yapıştırın veya seçtiğiniz biçimde dışa aktarmak için seçeneklerden birini kullanın


DIŞA AKTAR



APA

Özkan Duvan, A. (2025). Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet. İstanbul Hukuk Mecmuası, 83(2), 667-688. https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.2.0014


AMA

Özkan Duvan A. Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet. İstanbul Hukuk Mecmuası. 2025;83(2):667-688. https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.2.0014


ABNT

Özkan Duvan, A. Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet. İstanbul Hukuk Mecmuası, [Publisher Location], v. 83, n. 2, p. 667-688, 2025.


Chicago: Author-Date Style

Özkan Duvan, Ayşe,. 2025. “Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet.” İstanbul Hukuk Mecmuası 83, no. 2: 667-688. https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.2.0014


Chicago: Humanities Style

Özkan Duvan, Ayşe,. Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet.” İstanbul Hukuk Mecmuası 83, no. 2 (Aug. 2025): 667-688. https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.2.0014


Harvard: Australian Style

Özkan Duvan, A 2025, 'Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet', İstanbul Hukuk Mecmuası, vol. 83, no. 2, pp. 667-688, viewed 29 Aug. 2025, https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.2.0014


Harvard: Author-Date Style

Özkan Duvan, A. (2025) ‘Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet’, İstanbul Hukuk Mecmuası, 83(2), pp. 667-688. https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.2.0014 (29 Aug. 2025).


MLA

Özkan Duvan, Ayşe,. Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet.” İstanbul Hukuk Mecmuası, vol. 83, no. 2, 2025, pp. 667-688. [Database Container], https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.2.0014


Vancouver

Özkan Duvan A. Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet. İstanbul Hukuk Mecmuası [Internet]. 29 Aug. 2025 [cited 29 Aug. 2025];83(2):667-688. Available from: https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.2.0014 doi: 10.26650/mecmua.2025.83.2.0014


ISNAD

Özkan Duvan, Ayşe. Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Kadının Bekleme Süresi: İddet”. İstanbul Hukuk Mecmuası 83/2 (Aug. 2025): 667-688. https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.2.0014



ZAMAN ÇİZELGESİ


Gönderim01.05.2025
Kabul20.07.2025
Çevrimiçi Yayınlanma21.08.2025

LİSANS


Attribution-NonCommercial (CC BY-NC)

This license lets others remix, tweak, and build upon your work non-commercially, and although their new works must also acknowledge you and be non-commercial, they don’t have to license their derivative works on the same terms.


PAYLAŞ



İstanbul Üniversitesi Yayınları, uluslararası yayıncılık standartları ve etiğine uygun olarak, yüksek kalitede bilimsel dergi ve kitapların yayınlanmasıyla giderek artan bilimsel bilginin yayılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. İstanbul Üniversitesi Yayınları açık erişimli, ticari olmayan, bilimsel yayıncılığı takip etmektedir.